Сенім телефоны
8(7182) 65-55-93
email: 25_school@mail.ru
Мекенжайы: Майра көшесі, 49/1 үй
тел. 65-55-93 Факс: 65-55-95
Білім бөлімінің басты бетіне қайту
Азаматтарды жеке қабылдау кестесі:
Сәрсенбі: 16:00-18:00 Жұма: 10:00-13:00
Бір жылда3018129
Бір айда289595
Бір аптада62209
Кеше11091
Тәулік1577
Психолог кеңесі

Ата-аналар мен педагогтарға арналған кеңестер

Жасөспірімдердің өзіне-өзі қол жұмсауының алдын алу.

 

Ø  Балалардың отбасылық және ішкі мәселелерін ашық талқылаңыздар.

Ø  Отбасылық жанжалдарға балаларды араластырмаңыздар.

Ø  Баланы тыңдай, оның сұрақтарына жауап бере, оның мәселелерін талқылай білу қажет.

Ø  Оның өмірінде немқұрайлы емес, шынайы қатысу қажет.

Ø  Оған сеніңіз, кездейсоқ еркелігін кешіріңіз.

Ø  Балаларыңызға шынайы мақсаттарды қоюға және оларға қол жеткізуге ұмтылуға көмектесіңіз.

Ø  Кедергілерді жеңуге міндетті түрде жәрдемдесіңіз.

Ø  Баланың үйдегі, мектептегі және даладағы құқықтары мен міндеттерін нақты анықтай біліңіз. Бұл жерде дөрекілік емес, табандылық қажет.

Ø  Оны кемшіліктері үшін айыптамаңыз, кінәламаңыз, оны қорқыныш, жалғандық, жауласу әлеміне жолатпаңыз. (Әрекетті сынға алуға болады, бірақ адамды емес!)

Ø  Жастардың кез-келген құнды оң бастамаларын сөзбен және іспен қолдаңыз.

Ø  Ешқандай жағдайда күш қолданатын жазалауды қолданбаңыз.

Ø  Өсіп келе жатқан балаларыңызды жақсы көріңіз, қамқоршыл болыңыз және өте

маңыздысы, олармен әдепті болыңыз.

Ø  Бір-біріңізді балаға билік етумен бопсаламаңыз.

Ø  Қиын сәтте жанында болатын қамқоршы, жақсы көретін адамға көп нәрсе тәуелді.

Ол потенциалды суициденттің өмірін құтқарып қалуы мүмкін.

 

 

 

ØЕң бастысы, баланың дамуына көмектесіп, әсер ету нәтижесін, өз еңбегіңіздің нәтижесін

 ала отырып, өз баларыңызды қалай бар, солайша қабылдауға үйреніңіз. Құрметті ата-

аналар, сіздердің әр қайсысыңыз, балаңыңызда мәселесі қайда (қандай) екеніне ойлансаңыздар.

ØБала тағдырына қызығушылық таныту, сіздің көмектесуге әзірлігіңіз оған эмоционалдық

 тірек болады, Сіздің көмегіңізді қабылдай отыра, дұрыс қадам жасағанына көз жеткізеді.

ØӨзіне-өзі қол жұмсау ишараларына жете қарау қажет. Көмек сұрау айғайы, жалғыздық күйзелісіне араласудың бірден-бір мүмкіндігіне ие көмек беруші адамның қарсы әсеріне мұқтаждығына күмән келтіруге болмайды.

ØЖасөспірімнің көңіл күйі түскені және басқа да депрессивті жағдайы байқалса, баланың

бұл жағдайдан шығуына көмектесу үшін дереу шаралар қолдану қажет. Жасөспірімдерде депрессияның алдын алу өзіне-өзі қол жұмсаудың алдын алуда өте маңызды болып

табылады. Жасөспірімдерде депрессияның алдын алуда ата-аналары маңызды рөлге ие.

ØБаламен сөйлесу, оның жағдайы туралы сұрақтар қою қажет, болашақ туралы әңгімелесу

керек, жоспарлар құру қажет. Бұл әңгімелесулер позитивті болу керек. Балаға оптимистік ықпалды «иландыру» қажет, сенім орнатып, оның алға қойған мақсаттарға жете

алатындығын көрсету керек.

ØБаланы «үнемі ризасыз кейпі» және «жылауықтығы» үшін кінәламаңыз, одан да оң жақтары мен оның тұлғасының ресурстарын көрсетіңіз. Оны одан жетістікті, қайырымды, ширақ

басқа балалармен салыстырмаңыз. Бұл салыстырулар жасөспірімнің онсыз да төмен өзіндік

бағалауын түсіреді. Бүгінгі жасөспірімді кешегі жасөспіріммен салыстырып, ертеңгі жасөспірімнің позитивті бейнесіне бағыттауға болады.

 

 

ØБаламен бірге жаңа істермен айналысыңыз. Күнде жаңа бір нәрсені біліп, бұрын істемегенді істеңіз. Қалыпты өмірді түрлендіру қажет. Тренажер залына жазылу немесе немесе таңғы

 жаттығу жасауды әдетке айналдыру, жаңа серуендеу бағыттарын таңдау, демалыс күндері тартымды экскруссияға бару, үй міндеттерін орындаудың жаңа әдістерін іздеу, кинотеатрға, көрмелерге бару, үйді жинастыру. Үй жануарын – ит, мысық, алақоржын, тотықұс алуға

немесе балықтарды өсіруге болады. Қорғансыз жанға деген қайырымдылық баланы жұмылдыруға және оны оң әсерге бағыттауға көмектеседі.

ØЖасөспірімге күн тәртібін сақтау қажет. Оның ұйқысы жақсы қанып, жақсы тамақтануы,

таза ауада қажетті уақыт болуы, спортты қозғалмалы түрімен айналысуы қажет.

ØДепрессия – психофизиологиялық жағдай. Бұл кезеңде жасөспірімнің физикалық жағдайын қолдау керек, тым болмаса, екі белгі қалыптасса, маманға кеңеспен жүгініңіз.

ØАдамда, соның ішінде жасөспірімде, антисуисидтік, өмірге деген табандылық

факторларының саны көп болса, оның «психологиялық қорғанысы» және өзіне деген ішкі сенімі мықты болса, оның антисуицидтік тосқауылы берік болады!

 

 

 

 

 

 

 

 

ЖАСӨСПІРІМДІ ӨЗІНЕ-ӨЗІ ҚОЛ ЖҰМСАУДАН НЕ ТОҚТАТУЫ МҮМКІН

ØБаламен қамқорлық қарым-қатынастарды орнатыңыз

ØЗейінді тындаушы болыңыз

ØҚатынаста шынайы болыңыз, қорқынышты жағдай туралы байыпты және түсінікті сұраңыз

ØПсихикалық ыңғайсыздық көзін анықтауға көмектесіңіз

ØБарлық мәселелерді дұрыс шешу үшін сенім орнатыңыз

ØБалаға оның тұлғалық қорларын тануға көмектесіңіз

ØБаланың осы шақта сәтті орнығуы үшін қолдау көрсетіңіз және болашақтағы бағытты анықтауға көмектесіңіз

ØЖасөспірімді зейінмен тыңдаңыз!

ОТБАСЫНДА БАЛАМЕН ҚАРЫМ-ҚАТЫНАС ЖАСАУ ЕРЕЖЕЛЕРІ

ØЖаманшылыққа күманданбаңыз;

ØМазақ қылмаңыз;

ØАңдымаңыз;

ØТергемеңіз;

ØТәжікелемеңіз;

ØЖауапкершілікке мәжбүрлемеңіз;

ØҚарым-қатынастың сырластық тәжірибесін бақыламаңыз;

ØҮйде тыныштық, сенім, қауіпсіздік ахуалын жасаңыз;

ØҮйде ашықтық принципі бойынша қарым-ақтынас әдетін тудырыңыз;

ØӨзіндік тәжірибе құқығын беріңіз;

 

БАЛАЛАРДА ӨЗІНДІК ҚАДІРЛЕУ МЕН ЖЕКЕ АДАМГЕРШІЛІГІН ДАМЫТУҒА

ҚАЛАЙ ЖӘРДЕМЕДЕСУ КЕРЕК?

Мектепте:

·           Жетістікке жетуге шынайы мүмкіндіктер ұсыныңыз;

·           Балаға үнемі қызығушылық таныту, оның бастамаларын қабылдау және қолдау;

·           Өткендегі қателіктері мен шалыс басуларына көңіл аудармай, мінезінің оң жақтарына назар салыңыз;

·           Үнемі баланы қолдап, қайраттандырып, мақтау қажет, оны ешқашан сынға алмай,оған арсыздық көрсетпеу қажет;

·           Баланың қолынан келетін тапсырмаларды таңдай отыра, оның сенімсіздігінің, қателік жіберуден және сәтсіздіктен, жаңа істен қорқудың алдын алу;

·           Оған нақты мақсаттарды қоя білу және оның жетістіктері мен сәттіліктеріне шынайы баға беру.

 Отбасында:

·           Қарым-қатынаста жылылық және эмоционалдық пікір білдіру, барлық жағдайда қолдау көрсету қажет;

·           Отбасына эмоционалдық жақындық ахуалын жасаңыз;

·           Балаға үнемі қызығушылық танытыңыз, оған қамқор болыңыз;

·           Талаптылықты – немқұрайлықтан, бостандықты – шектеуден, қатынастағы жылылықты – шеттетуден артық көріңіз;

·           Балалармен қарым-қатынаста авторитарлық позицияларды жойыңыз.

·           Отбасындағы қатынаста дерективті стильге жол берілмеуі керек!

·           Ортодоксалдық пайымдаудан аулақ болу керек;

·           Балалармен қатынаста өз қателіктерінді мойындай білу қажет.

 

 

РЕНІШТЕР НЕГЕ ӘКЕЛЕДІ

 

Кенеттен пайда болған және ақырындап жиналатын реніштер: Неге әкеледі?

·                «Өзіне кетуге» ұмтылуға;

·                 Оқшаулануға;

·                 Қарым-қатынаста шеттеуге;

·                «Қатынастарды анықтау» ұмтылысына, бұл қақтығысқа ауысуы мүмкін;

·                Қоршаған жағдайды «қара түстерде» көруге деген ұмтылысқа;

·                Рационалдыдан эмоционалдық ауытқудың артуына;

·                Жүйке-психикалық шиеленісудің артуына;

·                Белсенділіктің төмендеуіне;

·                Танымдық белсенділіктің реніш объектісіне аударуға және, нәтижесі

     ретінде, түскен ақпаратты дұрыс бағалаудың шектелуіне әкеледі.

  

 

 

 

 

 

 

 

БАЛА ҚАШАН РЕНЖИДІ

 

Ø     Барлық сәтсіздіктерді саған артса, ренішті;

Ø     Жетістіктері байқалмаса, ренішті;

Ø     Егерде саған сенбесе, ренішті;

Ø     Сенің қолыңнан келетін істі басқа адамға тапсырса, ренішті;

Ø     Басқалары қызықты нәрсемен айналысқанда, сені жабырқаңқы,

          ез болған іспен  айналысуға  мәжбүрлегенде, ренішті;

Ø     Түсінікті және қызықты іс машақатқа, құтыла алмайтын іске айналғанда,

          ренішті;

Ø     Үшінші тұлғалардан өзін туралы «жаңашылдық» білгенде, ренішті;

Ø     Өз шаруаларымен жүріп, сен туралы ұмытқанда, ренішті;

Ø     Сенен күмәнданса, ал сенде ақталу мүмкіндігі болмағанда, ренішті;  

Ø     Біз еске алмағдандардың көбі үшін ренішті.

 

 

 

 

БАЛАЛАР ӨМІР СҮРУДІ ӨМІРДЕН ҮЙРЕНЕДІ

 

Ø     Егер баланы үнемі сынға алса, ол жек көруді үйренеді.

Ø     Егер бала араздық ортасында өмір сүрсе, ол агрессияға үйренеді.

Ø     Егер де баланы мұқатса, ол тұйық болады.

Ø     Егер де бала жазғыру жағдайында өссе, кінә сезімімен өмір

сүруге үйренеді.

Ø     Егер де бала шыдамдылық ортасында өссе, ол басқаларды

қабылдауға үйренеді.

Ø     Егер баланы жиі көтермелесе, ол өзіне сенуге үйренеді.

Ø     Егер де баланы жиі мақтаса, ол қайырымды болуға үйренеді.

Ø     Егер бала адалдықта өмір сүрсе, әділ болуға үйренеді.

Ø     Егер бала әлемге деген сенімде өмір сүрсе, ол адамдарға сенуге

үйренеді.

Ø     Егер бала қабылдау ортасында өмір сүрсе, ол әлемде махаббатты табады.

``````````````````````````````````````````````````````````````````````````````````````````

«Бала аурулы, зағып болса, баладан емес,

тәрбиешіден; бала тар ойлы ақымақ болса,

бала кінәлі емес, тәрбиеші кінәлі;

бала сұлулықтан ләззат ала білмейтін

мылқау жанды болса, бала

айыпты емес, тәрбиеші жазалы»

М.Жұмабаев.

 

Бала мен ата-ана кикілжіңін қалай дұрыс

жолға қоюға болады?

 

1.        Уақытты дұрыс таңдаңыз. Бала кешқұрым уақытта демалып немесе сүйікті ісімен айналысып жатқанда, салмақты әңгімені бастау қажет емес.

2.        Тек қана нақты мәселе туралы айтыңыз. Баланың бұрыңғы және алдағы уақыттағы жаман қылықтарын еске түсіру керек емес. Ол сіздердің қарым-қатынастарыңызды одан сайын қиындатуы мүмкін.

3.        Мына сөздерден аулақ болыңыз:«сен қашанда» немесе «сен ешқашан» - бұл сіз шешейін деп жүрген мәселені, одан сайын қиындатады.

4.        Өзіңіздің қолыңызды жеткізу үшін, балаңыздың мәртебесін төмендетуді әдетке айналдырмаңыз.«Мен үлкенмін, менің тәжірибем бар» деген сөздер баланы сөйлетпеуге мәжбүрлейді, бірақ онымен мәселені шеше алмайсыз. Ақылдылықпен шешуге талпыныңыз.

5.        Тыңдаңыз, бала не айтады. Сәт сайын сіз балаңызды тыңдап отырғанда, оның ойы мен пікіріне құлақ асатыныңызды бет бейнеңізден көрсетуіңіз керек.

6.        Артық сөздерді қолданбау. «Қырсық», «жалқау», «жауапкершіліксіз», «тілазар» деген артық сөздерді қолданғанда, сіз балаға түкке тұрғысыз екендігін байқатып қаласыз. Және де осындай сөздерді естіп өскен бала, шынынды да болашақта сіз айтқандай болуы мүмкін.

7.        Болашақты алдын ала жорамалдамаңыз. «Сен ешқашан өзгермейсің», «осы мінезбен саған өмір сүру қиын болады» және т.б. Осындай сөздер тек қана қиын мәселелерге көңілді аудартады.

8.        Келеке етуді доғару қажет.«Сен сондай кереметсің...» деп кекесінмен айтқан сөз арқылы сіз баланы - ақымақ етіп көрсетіп бересіз және бұл үшін жауапты емес екеніңізді байқатып қаласыз.

9.        Қайғы шегушінің рөлін ойнамастан бұрын, жақсылап ойланыңыз.Егер бала түзелмесе, ең қатал нұсқа – ауру немесе өзінің өлімімен қорқыту. Бұл баланы манипулировать ету.

10.    Ақша – ол дәлел емес. «Өзің ақша тапқан кезде ғана, өз пікіріңді айта аласың». Сіздер баланың тұлғасын қадірлеуге міндеттісіздер, оның өзіне шешім қабылдауына, көз-қарасын айтуына мүмкіндік беріңіздер. Бұл жерде ақшаның ешқандай қатысы жоқ!

11.    Өзіңіздің тәртібіңізге көңіл аударыңыз.Сіз балаңызды темекі шегіп тұрған жерінен ұстап алып, түсіндіруін талап еттіңіз, бірақ өзіңізде осы жаман әдетті қолданасыз. Баладан бір нәрсені талап етпестен бұрын, ойланыңыз, ал өзіңіз осы талапқа сайсыз ба?

Есіңізге сақтаңыз!Қарым-қатынас кезінде бала сізге теріс эмоцияларын көрсетсе – бұл сізге деген сыйластық пен жақсы көруді ұмытты деген сөз емес! Қателеспеңіз және балаңызға, жақындарыңызға деген ыстық ықыласыңызды сақтаңыз.

 

Егер сізге көмек қажет болса, мына

мекен-жайға хабарласа аласыз:

 

«Игілік» отбасы-психологиялық орталығы,                  

Катаевкөшесі 9үй,  тел: 8 (7182) 54 37 13

 

Центр социальной адаптации для женщин с детьми

Камзинкөшесі20/1үй,

тел: 8 (7182) 54 36 47                        

 

Центр психического здоровья детей, подростков и их семей,

Жаяу-Мұса көшесі 4 үй,     тел: 8 (7182) 34 70 98

`````````````````````````````````````````````````````````````````````````````````````````````````````````````

ҰЯЛШАҚ ЖӘНЕ ТҰЙЫҚ БАЛАЛАРДЫҢ

БЕЛСЕНДІЛІГІН АРТТЫРУ ЖОЛДАРЫ

Төлеубаева Жаңагүл Бағдатқызы

Павлодар қаласы № 25 жалпы орта білім беру мектебінің

педагог-психологі

 

         Адамның өз мүмкіншіліктерін толық көрсетуіне кері әсерін тигізетін қасиеттердің бірі – ұялшақтық, ұяңдық, тұйықтық. Бұл қасиет негізінен адамда бала кезінен пайда болады. Одан бала кезден арылмаса, есейген сайын ол түрлі кедергілерге алып келеді. Табиғатынан ұяң бала сол кедергілерден өте алмауы, қиындықтарға төтеп бере алмауы мүмкін. Бір-екі рет төтеп бере алмаса, біртіндеп оның барлығы бала бойына жинақталып, тұйықталуға, іштен тынуға ұласады да, әр кез сәтсіздіктерге ұшырағанда үнсіз келісіп, күресуден бас тартады. Тіпті, баланың өзін-өзі бағалауы да төмендей бастайды. Өзінің үнемі жолы болмайтындай сезіп, өмір сүруге деген құлшынысы азаяды, тіпті өзін жеккөріп кетеді.

          Оқушылардың ұяң, ұялшақ мінезін сынып жетекшілер күнделікті қарым-қатынас арқылы жақсы біледі. Ондай балаларды ортаға бейімдесе де, қызығушылығын тудыратын жұмыстар жасаса да еш нәтиже бермегенін маған келіп айтады. Мен ата-анасымен жеке сұхбаттасып, кеңестер беремін. Оқушымен де әңгіме өткіземін, ашылып сөйлеуіне күшімді саламын және баланы бақылауға аламын.

         Ұялшақ, тұйық балаларды қалай айқындауға болады. Мұндай балалар табиғатынан үндемейді, көзін үнемі төмен салып жүреді, иығы еңкіш тартып тұрады, бір нәрсе айта қалсаң қалтырап кетеді, сөйлегенде ешқашан бетіңе тура қарамайды, тіпті қарапайым сұрақтардың өзіне әрең жауап қайтарады. Олар көбінесе, өз сезімдерін көпшілік алдында көрсетпейді, ішінен уайымдайды, жалғыздықты сезінеді, торығу сезімі басым болып келеді. Оларға абыржу, сасу, қысылу, ұялу, өзін болмашы нәрсеге кінәлі сезіну тән. Кейбір балалар табиғатынан ұяң болмауы мүмкін, олар топ бастауға құмартып тұрады, бірақ оны басқара алмағандықтан, өзін көрсете алмағандықтан, үндемей, ешкімге қосылмай, тұйықталып жүреді. Өз пікірін айтуға жасқаншақтанады. Себебі өзгелердің алдында күлкіге ұшыраймын, мазаққа қаламын деп қорқады. Егер оқушыңыздан осындай белгілерді байқасаңыз, онда оның қолынан келетін істі беріп, соны жасап шығуға бағыт-бағдар беріңіз. Бала орындап болып, сізге көрсеткенде, міндетті түрде мадақтап, ынталандырыңыз. Бұл балаға өз қолынан іс келетіндігіне сенімді болуына көмектеседі. Мадақтау – ұялшақтықты жеңудің бірден-бір жолы.

         Енді бір ұялшақ балаларға тән қасиеттердің бірі – олар не нәрсені болсын жүректеріне өте жақын алады, өкпешіл болып келеді. Олар қарым-қатынасқа түсуден қашқақтайды, ешкімнің өзіне жақындамауын, тиіспеуін қалап тұрады. Мұндай жағдайда баланы өз іс-әрекеттеріне сенімді етіп, күшіне сендіріп үйрету керек. Баланы өз көз-қарасын дәлелдеп шығуға дағдыландыру қажет.    Кейбір балаларда ұялшақтық қиялы бәсеңдіктен, ойлау қисынының толық дамымауынан, баяу қимылдың әсерінен болып жатқандықтан, ақыл-ойды дамытуға көп көңіл аударған жөн. Әсіресе, балалар өте жоғары бағалайтын кеңпейілділік, жомарттық, ақылдылық қасиеттерін дамытуға тырысу керек.

         Аса айқын, қиын және өзгерісі көп қауіпті кезең мектеп жасындағы жеткіншектік кезең. Жеткіншек балалардың көңіл-күйі жиі құбылып тұрады, эмоциялық әлемі жиі өзгереді. Балалардың бір тобы тез шаршағыш, ашуланшақ, көңілсіз болады. Мұндай баланың жеке басының неврозды жүйкесі мен психикасының бұзылуынан деп сипаттауға болады, оның себебі, мұғалім мен оқушы, бала мен ата-ана қатынасының бұзылуынан болады.

Жеткіншектің мінез-құлқындағы ауытқулар көбіне туа пайда болмайды, олар физиологиялық ауытқулардан емес, отбасындағы және мектептегі дұрыс тәрбие бермеуден пайда болады. Осы аталып көрсетілген ауытқу девиантты мінез-құлық деп аталынады. Ол дегеніміз- агресивті мінез-құлық, үрей, қорқыныш, депрессия.

         Қазіргі уақыт талабы - білімді, саналы, мәдениетті, адамгершілігі мол, қоғамда өз орнын таба білетін тұлға қалыптастыру. Жеке тұлға дегеніміз – адамның психикалық рухани мәдениеті. Тұлға мәселесі қай уақытта да өзінің сан қырлы жақтарымен заман талабынан түскен емес. Бала алдымен тәрбиешісін пір тұтады. Оның бейнесі – болашақтың бейнесіндей әсер етеді. Мұғалімнің жүріс-тұрысы, ақыл-ой өрісі, іс-әрекеті, тәрбиесі мен шеберлігі оқушы психологиясына қатты әсер етеді. Жеке қасиеттері арқылы әсер етумен қатар мұғалім үшін оқушының қызығушылығы, бейім-қабілеті және басқа да психологиялық ерекшеліктері басты орында болуы тиіс. Осы ерекшеліктерді ескеру мен дамыту оқушының жеке тұлғасын қалыптастыруда маңызды фактор болып табылады.

         Дүниедегі ең тамаша туынды- тамаша тәрбие алып шыққан адам болып табылады. Баланы бастан демекші, мектепке алғаш келген балаға дұрыс тәрбие беру, ауытқушылықтан сақтап қалу мұғалімнің міндеті. Жақсы тәрбиемен есейген бала, ол қашанда біздің қуанышымыз. Психология ғылымы еш нәрсеге бейімі жоқ, қабілеті жоқ адам болмайды деп дәлелдейді. Сол себепті де баланың қабілетін кеңінен өрістете дамытуға мектеп мақсатты түрде ықпал ете алады.

         Олар өте сезімтал, нәзік, мұғалімнің жылы жүзін, күлімсіреген көз жанарын, көңіл-күйінің жайдары, жайсаң болуын тілейді. Осы қалыпты ұстаған мұғалімнің оқушысы ешқандай психологиялық ауытқушылыққа ұрынбайды. Психологиялық денсаулықтың дұрыс дамуы көңіл-күйге байланысты деуге де болады.

         Психологиялық тұрғыдан алғанда адамдарға сеніммен қарау балаға қажетті аса маңызды қасиет. Осы кезде балада үлкендердің талап-тілегінен шығуға деген тырысушылық, үлкендердің көзіне түсуге деген талпыныс байқалады. Бала үлкендерге ұнауға талпыныс білдіре отырып, мінез-құлық ережелерін орындауға ұмтылады. Осы ұмтылыс барысында оның бойында ар-ұят сияқты адамгершілік сезім пайда болады.    

Оқушыңыздың физиологиялық белсенділігін бақылаңыз. Балаңыз ұнататын спорт түрлеріне көңіл бөліп, тұрақты айналысуын қадағалаңыз. Бұл балаңыздың ағзасын дамытумен бірге, назарының  басқа жаққа аумауына мүмкіндік жасайды. Әртүрлі үйірмелерге қатыссын, бірақ үйірмеге де шек қою қажет. Себебі, үйірмеге көп баратын бала стреске тез түседі.

         Физиологиялық жағынан дамытуда сабақ үстінде бірнеше жаттығулар жасауға болады. Жаттығулар баланың денсаулығына ғана емес, көңіл-күйіне де әсер етеді. Түр-тұлғасына қатысты қиыншылықтар туындайды:

üНеге ұзынмын/қысқамын? секілді сұрақтар туындайды, өзін ұнатпау байқалады.

üАйнаға қарай береді, шашын ретке келтірмей, далаға шықпайды.

üБезеуден құтылу үшін барлық шараға дайын келеді, әдемі көріну өте маңызды келеді

üСпортпен айналысып, күшті көрінгісі келеді, салмағын уайымдайды.

üДенесіндегі қатынас сәйкессіздігі туралы көп ойланып, үрейленеді.

üӨзін қоғамдағы дене бітімі мінсіз тұлғалармен салыстырып, қапаланады. 

üТіпті әке-шешесінің дене бітімін қомсынып, олар үшін ұялуы немесе қайғыруы мүмкін.

Жыныстық даму жағынан да проблема болуы ықтимал:

üНегізгі жыныстық даму (жыныстық органдардың дамуы)

üҚосымша жыныстық даму (денедегі өзгерістер: дауыстың өзгеруі, безеу шығуы, мұрт,сақалдың шығуы, кеуденің өсуі т.б.)

Егер, дұрыс мағлұмат бермеген болсаңыз, бала өз бойындағы өзгерістерден ұялып, жалғыз қалуға немесе достарымен көбірек уақыт өткізуге құштарлық танытуы мүмкін.

         Осындай жағдайларда балаларға қолдау көрсетіңіз, түсіністік танытыңыз, көбірек көңіл бөліңіз, сенетіндігіңізді білдіріңіз.

         Ұялшақ балаларды мынадан анықтауға болады. Өзін-өзі бағалау тестісін алғанда олар өзлерін төмен көрсетеді. Содан байқап, мұғалімдер жұмыс жасаулары керек.

         Өзін-өзі бағалау – өз қабілетіне, мүмкіндігіне, мінез-құлқына, ішкі жан-дұниесіне, басқа адамдардың ортасында өз орны т.б. бойынша өзіне баға беруі болып табылатын адам санасының құрамдас бөлігі. Өзін-өзі бағалау арқылы адамның мінез-құлқы реттеледі, өзіне сыни көзқараспен қарауға үйренеді. Оқушыны сенімділікке, ойлануға, шығармашылыққа тәрбиелеуге баулиды. Адамның өзін-өзі төмен бағалауы мінез-құлықта күмәнданушылық, қызғану, іштарлық, көңілсіздік, ешкімге жоламау сияқты сипаттар арқылы көріністер табады. Ал өзін тым асыра бағалау адамдармен дұрыс қарым-қатынас жасай алмау, ашуланшақтық, мақтаншақтық сияқты мінез-құлықтарға апарып соғады. Жеке тұлғаның өзін-өзі бағалауы орташа деңгейде болғаны анағұрлым жақсы.

1. Оқушының өзін-өзі бағалауын арнайы жағдаят арқылы анықтау

 Мысалы, мұғалім бақылау жұмысы кезінде баланың дәптеріне қарап әдейі қате бар екенін айтты делік (ол жұмыста қате болмаса да).

         Егер оқушы өзін жоғары бағалайтын болса, мұғалімге бірден жауап қайтарып, дәлелдей бастайды, сөз таластыруы да мүмкін, т.б. Ал өзін дұрыс бағалайтын оқушы мұндай кезде сабырлық сақтайды. Қатені көрсетпеуін сұрайды, өзі табуға тырысады. Егер бала өзін тым төмен бағалайтын болса, мұғалімнің айтқанымен бірден келісе кетеді, өз бетінше ойлау қабілетінен айырылады.

2. «Графикалық тест» баланың өзін-өзі бағалауын анықтайды

         Мақсаты: белгілі уақытта жеке тұлғаның өзін-өзі бағалау деңгейін анықтау. Жүргізілу барысы: Мына төмендегі 8 шеңбердің біреуін таңдап ішін бояңыз немесе белгі қойыңыз.

Интерпритациясы:

Алғашқы екі шеңбердің біреуін таңдаған бала өзін жоғары бағалайды.

Ең соңғы екі шеңбердің біреуін таңдаған бала өзін төмен бағалайды.

Ортасындағы төртеуінің біреуін таңдаған бала өзін адекватты немесе дәл бағалайды.

         Бала жарық өмірге еш қорғансыз, дәрменсіз, періште қалыпта келеді. Оның өмірі мен денсаулығы, болашағы оның айналасындағы ересектерге тікелей байланысты. Махаббат пен ізгілік аясында есейген, ержеткен, өсіп-өнген бала кейін айналасына да көп жақсылық әкелмек. Ендеше, мұғалім мен баланың арасында шынайы адал сүйіспеншілік, рухани жақындастық, екі жақты өзара сыйласымдылық, сенім болған жағдайда бала өз көзқарасы мен ақыл-ой тұрғысында нық тұрып, болашақта елінің мықты тірегіне айналмағы сөзсіз.

            Қазіргі заманда топта әрекет ету қабілеттілігі кәсіби жағынан қажетті және жеке қасиеттердің бірі болып табылады. Психологиялық ойындар мен жаттығулар ынтымақтастыққа тәрбиелеуге бағытталған. Топ жетекшілері бұларды әр түрлі жағдайларда: топпен өтетін тренинг пен қарым-қатынас тренингтерін мектепте және мекемелерде өткізулеріне болады.

          Бүгінгі таңда қарым-қатынастағы компетенттіліктің дамуы әлеуметтік-психологиялық тренинг аясында ойдағыдай шешілуде. Бұл әдістің ерекшелігі сонда, ол топтық сипатта болады, кіші зертханалық топтарда өткізіледі.

Қорқыныш сезімінен арылуға және өз-өзіне деген сенімділікті

арттыруға арналған ойындар мен жаттығулар

Мақсаты: Ауызша сабақтар кезінде балаларда көбінесе қорқыныш пайда болады. Ұялшақ балаларда қорқыныш басым болады. Қорқынышы басым болса, баланың өз-өзіне сенімсіздігі жоғарылай түседі. Үрей мен сенімсіздікті сезінуі мүмкін екендігін елестетіңіз және оларға көмектесуге тырысыңыз.

1.  «Ватмандағы саяхат»

         Ойынға ватман мен бояулар керек. Бұл ойынды топпен немесе жеке балаңызбен ойнауға болады. Сіздің ұсынысыңыз: «Біз бүгін бірге ватманға саяхатқа шығамыз. әрқайсымыз кезекпен ватманға жақындап суреттер саламыз. Ойынның талабы қылқаламды немесе маркерді ватманнан үзбей сурет саламыз. Егер маркерді ватманнан үзсеңіз онда басқасы келіп, өз суретін сала бастайды. әр қасында 10 сек ғана бар. әртүрлі сызықтарды салуға, түрлі-түсті бояуларды қолдануға рұқсат.»

2. «Титаник»

         «Балалар, сендар жұпқа бөлініп, кім А ал кім Б болады екенін анықтаңдар. Барлық А-лар үстел басын жақындап алдарына қағаз қолдарына қарындаш алып тұрады. Барлық Б-лар маған жақындайды мен олардың құлақтарына кез келген бір кинонын атын айтамын. Олар А-лардың арқаларына сол киноның суретін салады, ал А-лар сол суреттерді қағазға салып қай кино екенін тауып алу керек. Егер А-лар киноның атын тауып алса, дауыстамай

Б-лардың құлақтарына сыбырлай қояды. Содан кейін балалар орындарымен ауыстырылады.»

3. «Дұрыс бағыттағы қадам»

         Сендер менің 30 сұрағыма жауап беруге тиіссіңдер, егер сендер дұрыс жауап берсеңдер, онда мен бір қадам алға жасаймын, ал егер қате жауап берсеңдер онда бір қадам артқа шегінемін. Мен есік маңынан бастаймын. Бүкіл бөлмені өтіп, қайта орныма оралуға тиіспін. Мен сендердің қолдарыңдағы пешка ретінде боламын. Соңында көрейік қай жерге келеді екенмін. Сұрақтар пәндерге немесе арақатынастыққа байланысты алуға болады (не ұнайды, не ұнамайды, қандай қиялын бар т.б.).

4. «Қандай кейіп?».

Мақсаты: Оқушылардың ұялшақтың сезімін төмендету.

         Мұғалім ахуал тізімін таратып береді. Бір бала оқушылардың қандай кейіпте қатып тұрып қалғанын шешу керек. «Толқиды теңіз бір, толқиды теңіз екі, толқиды теңіз үш. Қуаныш фигурасы (ахуал тізімін қара), орныңда қатып тұрып қал». Ахуалдар тізімі: қуаныш, ыза, үрей, мейірім, қызығушылық, ұялшақтық, жетістік.

         Осындай тренингтер өткізілсе, балалардың бойындағы ұялшақтық мінездері төмендеп, көп көмек болары анық. Ондай балалар мұғалімнің назарында үнемі болуы керек. Әр баланың дұрыс дамып, жетілуі сіздердің қолдарыңызда.

         Мен осы баяндамамды шығыс данасы Абдул Баханың сөзімен аяқтағым келеді: Мұғалімнің еңбегі бағбан еңбегімен пара-пар, өйткені бағбан әртүрлі өсімдіктерді күтіп, баптайды. Кейбір өсімдіктер күн сәулесін сүйсе, кейбіреулері- салқын самал көлеңкені, кейбіреуі ағынды су жағасын, ал кейбірі тау шыңын сүйеді. Кей өсімдік құмдақты жерді, кейбірі құнарлы, шұрайлы жерлерді ұнатады. Әрқайсысы өзіне тиімді күтімді қажет етеді, ал олай болмаған жағдайда нәтижесі қанағаттандырылмайды.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1.   «Занятия и тренинги со старшеклассниками»О.А.Вершинина. Изд «Учитель»

2.  Журнал «Школьный психолог» 2003 жыл №41.

 

 

ПСИХОЛОГ ЖӘНЕ МЕН

Төлеубаева Жаңагүл Бағдатқызы

№25 жалпы орта білім беру мектебінің педагог-психологі

 

 «Егер балалар бірдемені түсінбейтін болса,

онда оқытушы оларды кіналауға тиісті емес,

оларға түсіндіре алмай отырған өзін кіналауға тиіс»

Ы.Алтынсарин

Егеменді еліміздің ең басты мақсаты  - өркениетті елдер қатарында иық тірестіру. Бұл жолда болашақтың тұтқасын ұстайтын жан-жақты дамыған, рухани бай тұлғаны тәрбиелеу маңызды  орын алатыны айқын.

         Мектептегі пәндерді оқытумен қатар қазіргі таңда психологиялық жағынан тұлғаға білім беру  негізгі фактордың бірі болып табылады. Біздің өмір сүріп отырған қоғамымызда психолог маманы өте маңызды орынға ие. Қоғам болғандықтан ол бірнеше компоненттерден құралады: ұжым, топ, ұйым және т.б. Аталған компоненттердің мүшесімен және мүшесіне мәдени, шығармашылық-рухани дүниесі, коммуникативтілігі, әлеуметтік міндетін, этикалық және эстетикалық талғамдардың болуын қазіргі заманға сай қалыптасуына ықпалын тигізеді.

«Педагог болу үшін оған әуел бастан бейімделіп туу керек» дейді ертедегі педагогтар. Бірақ ешкім іштен педагог болып тумайды, ол үшін қабілет, ниет қажет екені даусыз. Психологтарға тән қасиеттердің ішінен, оның өз еркіне ие болып, ұстамды келуі ерекше орын алады. Психолог мамандығының ерекшелігі сол, ол зейінін бірнеше объектілерге бөліп, көп нәрселерді есіне сақтап, сөзімен, ісімен, білікті білімімен, ұйымдастырушылық қабілетімен, балалармен тіл табысуындағы қасиеттерімен асқақ.

         Психологтың қарым-қатынас жасау әрекетіндегі тағы бір жағдай – шығармашылық тұрғыда өзінің психологиялық күйін меңгере білуі, әр алуан психологиялық кедергілерді жеңуі, өзінің шығармашылық сезімін шабыттандыру, әрқашан шат көңілді, әрі оптимист бола білуі шарт.

         Бала үшін психологтің орны ерекше. Басқа адамдар айтқан сөзден психологтің айтқан сөзінің әсері өте күшті болады. Бәрін үйренуге талпынған бала оны заң сияқты қабылдайды. Сондықтан психолог әр айтқан сөзіне жауапкершілікпен қарауға міндетті. Психолог болудың қиындығы да осында.

Қазіргі заманда топта әрекет ету қабілеттілігі кәсіби жағынан қажетті және жеке қасиеттердің бірі болып табылады. Психологиялық ойындар мен жаттығулар ынтымақтастыққа тәрбиелеуге бағытталған. Біздің жұмысымызда нақты алға қойып отырған мақсатымыз әрбір оқушының жеке адамдық қасиеттерін жан-жақты жүйелі зерттей отырып, оның дамуына қолайлы жағдай туғызу.

Психолог – жеке бастың үлгісі. Өйткені, ол өз шәкірттерін білімге ғана баурап қоймай, оларға өзін-өзі ұстауы, жүріс-тұрысы, киінуі, сөйлеуі жағынан да ықпал етеді.

         Психолог қиын да қызықты, жауапты жұмысты атқарып жүргендіктен, білімнің жан-жақты болуы артық етпейді. Ал психологиялық білім өз жұмысының жемісті болуына жетелейді.

Мектептегі білім баспалдағының қазыналы тұтқасы болу үшін, баланың мектептегі оқуға психологиялық дайындығын дұрыс айқындау қажет.

         Психолог психологиялық іс-әрекет түрлерін атқара отырып, адамға білім ғана емес, сондай-ақ ішкі адамгершілік тілі қажет екенін, ақыл-ой өрісі ғана емес, сонымен қатар мәдени қазыналарға құлшыныс, салт-дәстүрді сыйлау мен құрметтеуге ұмтылыс қажет екенін әр балаға түсіндірсе, осы бағытта жұмыс жасаса нұр үстіне нұр болар еді.  Бір сөзбен айтқанда, психолог өзінің қызметін бүге-шүгесіне дейін жетік білуімен бірге, жаңашыл болуы қажет. Қазіргі уақыт жан-жақтылықты талап етіп отыр. Өзінің рухани әлемін күнделікті толықтырып отырмаған психолог шәкірттері алдында кібіртіктей береді.

         Психологтың барлық міндеттерін, этикалық және эстетикалық талғамдарын сақтай отырып, оқушылардың шығармашылық қабілеттерін, зияткерлігін арттырып, мен өз қызметімнің алға басуына күшімді саламын. Себебі, мен өз мамандығымды қызығушылықпен орындап, басқалары қызыға қарайтындай деңгейге жеткізгім келеді.

Мен өзімнің ойымды шығыс данасыАбдул Баханың сөзімен аяқтағым келеді: Мұғалімнің еңбегі бағбан еңбегімен пара-пар, өйткені бағбан әртүрлі өсімдіктерді күтіп, баптайды. Кейбір өсімдіктер күн сәулесін сүйсе, кейбіреулері - салқын самал көлеңкені, кейбіреуі ағынды су жағасын, ал кейбірі тау шыңын сүйеді. Кей өсімдік құмдақты жерді, кейбірі құнарлы, шұрайлы жерлерді ұнатады. Әрқайсысы өзіне тиімді күтімді қажет етеді, ал олай болмаған жағдайда нәтижесі қанағаттандырылмайды.

 

 

 

ОРТА МЕКТЕПКЕ КЕЛГЕН ЖАҢА ОҚУШЫ

Бесінші сынып оқушыларымен кездесу үшін

бейімделу бағдарламасы

 

Берілген бағдарламада  коммуникативті дағдыларды меңгеруді дамыту аймағын есепке алуға талпыныс жасалынды. Бесінші сынып оқушыларының бейімделу кезінде көмектесуі қажет. Оқу жағдайының өзгеруін ғана емес, сонымен бірге 10-11 жастағы балалардың  жас ерекшеліктерін және қажеттіліктерін де есепке алу өте маңызды.

Орта мектепте оқушылардан неғұрлым тәуелсіз, өздігінен және жауапкершілікпен мінез-құлықты күтеді, оған көптеген балалар дайын емес. Орта мектептің мұғалімдері бесінші сынып оқушыларымен орта мектептің басқа оқушылар арасындағы айырмашылықты ескермейді.

 

Мақсат:

5-ші сынып оқушыларына орта мектепте оқуға бейімделулеріне психолого-педагогикалық көмек көрсету.

Міндеттері:

Оқушылардың бойында қалыптастыру:

орта буында оқу бейімділіктерін, дағдылары туралы түсінікті;

өздігінен қабылдау, өздігінен ашылу және басқаларды қабылдау негізінде басқа адамдармен қарым-қатынас жасау дағдыларын;

қандайда бір іс әрекет жасауда өзінің жетістіктеріне және қателіктеріне деген барабар қатынас, өз-өзін сенімді ұстау дағдысын дамыту;

өзі туралы даму мүмкіншілігі зор адам ретінде түсінік.

Оқушыларды таныстыру:

үй тапсырмаларын және оқудың басқада талаптарын оңтайлы орындау үшін өзін-өзі ұйымдастыру жүйесімен;

коммуникацияның әр түрлерімен;

мектеп өмірінің жаңа кезеңінде мінез-қылықтың нормаларымен және  ережелерімен.

 Жағдай    жасау:

қорқынышты төмендету;

ойын түрінде жаттығуларды орындау;

өздерінің құрдастарымен серіктес болу дағдыларын, басқалармен жарыса білу деңгейін, өздерінің нәтижелерін басқалардың жетістіктерімен салыстра білу дағдыларын дамыту;

өзінің тәжірибесі негізінде мінез-құлық және қарым –қатынас жасау нормаларын әзірлеу.

Жұмыстың әдістері:

Сабақтарда диалогтар, суреттер, сұхбаттар, рөлдік және қимыл-қозғалыс ойындары және топтық пікірталас әңгімелер, дамытушы жаттығулар немесе ойындар, және оларды талдау қолданылады. Аздап психодиагностикалық тапсырмалар қолданылады.

Сабақтардың тиімділігі балалардың шығармашылық оңтайлылығын дамытуда, олардың өздерінің сезімдерін, мәселелерін, қарым-қатынастарын, оқиғаларын талдай білу қабілеттерінде; білім алу қабілеттерін дамыта білулерінде.

Сабақтарда өздіктерінен жұмыс істеуге  және балалардың өздіктерінен тапсырмаларды орындауға, қатысуларына шек қойылмайды. Балалардың тұжырымдамаларын қолдану баланың мүмкіндіктерін және қабілеттерін оқыту процессіндегі шығармашылық іс әрекеті арқылы ашуға мүмкіндік береді.

 

Сабақтарды ұйымдастыру

Берілген бағдарламада аптасына бір тақырыптан, 8 тақырып берілген. Ұйымдастырушылық сәттері:

сабақта балалар шеңбер түрінде орналастырылған парталарда отырады, ал жүргізушінің үстелі шеңберді тұйықтайды;

сабақтың жалпы саны қанша болса осы сабақта соншаға бөлінеді;

сабақты өткізудің түрі сабақтың негізгі кезеңдеріне сәйкес келеді; сабақтың негізгі тақырыбы; қорытынды бөлім (кері байланыс; үй тапсырмасы);

Сабақтың өзі қысқаша түсініктемелерден, арнайы жаттығуларды орынадаудан және оларды талдаудан тұрады. Нақ осы жаттығулар (оқушы өз жұмысында дереу қолдана алатын, нақты тәсілдерге үйрету) негізгі мазмұнды құрайды.

Сабақтың бір бөлігі(№2,4,5,7) оқушылардың бір-бірімен танысуына арналған; олардың басқа адамдардың және өзінің бойында нені қастерлейтіндігімен, сабақты оқу несімен ұнайтындығымен, олар өздерін мектепте қалай сезінеді сонымен таныстыруға арналған. Осы сабақтардағы жұмыстар дамуға ықпал ететіндей құрылған: өзін - өзі жетілдіруге деген ұмтылыс; серіктестікпен қызмет ету, жарысу дағдыларын, қарым-қатынас жасау түрлерін, қабылданған шешімге деген жауапкершілікті, өзіне бақылау жасау қабілеттерін, көңіл-күй құбылыстарына бақылау жасау қабілеттерінің дамуына ықпал жасауға құрылған.

Сабақтың екінші бөлімі (№1,3,6,8) оқушыларды орта мектепте оқумен таныстыруға бастауыш сыныпта оқитын жасөспірімнің жаңа мәртебесі туралы түсініктің дамуына ықпал етуге, оқу процессі туралы дұрыс көз қарастың қалыптасуына; педагог туралы оны қызықты адам, әңгімелесуші ретіндегі түсініктерін қалыптастыруға бағытталған.

  Берілген сабақтар бастауыш мектеп жасөспірімдері осы жаңалықтарды өздері атқаруына ықпал етеді.

 

 № 1 сабақ. «5-ші сынып дегеніміз не ?»

Мақсаттары:  балаларды сабақтың мақсаттарымен жұмыс түрімен таныстыру, сабақта өзін-өзі ұстау ережелерін қабылдау; ішкі ресурсты іске асыру, құрдастарымен бірге пікірталастарға қатысу және сұрақтарға жауап беру.

Міндеттері: Бастауыш мектеп оқушысымен салыстырғанда бесінші сынып оқушысының мәртебесі туралы түсінікті дамыту; әрбір баланың өзі басқаларға таныстыруына мүмкіндік беру.

Көрнекіліктер: дәптерлер, қаламдар, жазуға арналған шағын қағаздар, альбом беттері.  «Школьный путь» суреті бар ватман парағы, жұмсақ ойыншық немесе доп. Портфельдің суреті А3 форматты парақ.

Сабақтың барысы:Танысу  «Есім және гүл» жаттығуы

Ережелерді қабылдау. Тақырып бойынша жұмыс:

«Сөйлемді жалғастыр» ойыны

Тақтада немесе орташа шеңберде «Оқушының жолы» суреті бекітіледі. Онда 1-ші сыныптан 10-шы сыныпқа дейін мектеп жолын бейнелейтін тау суреттелген.

Қатысушыларға сөйлемдерді жалғастыру ұсынылады: «Бастауыш мектептен менің есімде қалғаны...», «Бесінші сыныпта менің .... көргім келеді...».

Барлығы шеңбер бойынша, бір-біріне допты немес жұмсақ ойыншықты бере отыра, өз ойларын айтады.Жүргізуші неғұрлым қызықты және оптимистік пікірлерді атап өтеді, оқушылардың мектептік тәжрибесінің жоғары екендігін, сондықтан да олардың одан арғы жолы жеңіл болатындығын айтады. Ол қандай болады ?

Жүргізуші 5-ші сыныпқа көшуге байланысты, оқушылардың мектеп өмірінде жаңадан не пайда болғандығы туралы айтуды ұсынады.

Жаттығу: «Кім... нені»

Кім тәттіні жақсы көреді, солар бір адым алға шығады; кімде мысық бар, солар оң қолдарын көтереді; футбол ойнау кімге ұнайды, солар тізерлеп отырады; және т.с.с.

Жаттығу аяқталғаннан соң кім 5-ші сыныптың оқушысы болып енеді соларға қолдарын көтеру ұсынылады. Осы сәтте жүргізуші қатысушылардың ортақ істерінің көптігін атап өтеді.

«Мектеп жолы» жаттығуы.

Жүргізуші балалармен олардың өткен жолдары және алда не күтіп тұрғандығы туралы әңгіме өткізеді.

«Мен үшін не маңызды?» жаттығуы.

Балаларға өздерінің ата-аналарымен ұзақ уақытқа  каникулға кететіндігін, демалыстарын елсіз аралда өткізетіндіктерін көз алдарына елестетулері қажет. Ата-аналары балаларға тек қана оларға ең маңызды  үш затты жол сандығына салу керектігін айтады.

-           Сендер нені таңдайсыңдар? Осы заттардың аталуын қағаз бетіне жазыңдар (5 минут).

Одан әрі балалар тізімді оқып, неліктен нақ осы заттарды таңдағандарын айтып берулері қажет.

Талқылау

-           Сен таңдағанды таңдаған біреу бар ма?

-           Кімнің жазбалары сені таң қалдырды?

-           Сендердің көпшілігіңде қызықты және маңызды заттар бар ма ?

-           Кім туралы жаңа нәрсе білдің ?

 Сабақтың талдауы (кері байланыс)

Біздің сабақ қалай өткендігін қарайық. әрқайсысы жазылған төрт бет пішіннен екеуін таңдап алайық: қызықты ма немесе қызықсыз ба; қиын ба әлде оңай ма? Өздеріңнің нұсқаларыңды өздерің салған портфелдеріне жазыңдар.

Үй тапсырмасы

Сен үшін, сені қоршаған адамдардың бойындағы қандай қасиеттер маңызды деп есептелінетіндігін үйде жаз (10 нұсқадан артық болмауы қажет).

№ 2 сабақ. «Өзіңді таны»

Мақсаттары:оқушылардың бойында өзін-өзі тану мотивациясын құру; өзін-өзі тану, рефлексияны дамытуға ықпал ету.

Міндеттері:өзінің мүмкіндіктеріне деген оңтайлы қарым-қатынасты қалыптастыру, өзін қабылдау және жетілдіруге ұмтылу.

Көрнекіліктер:дәптерлер, қаламдар, қарындаштар, алты түрлі жолақтар желімделген түрлі түсті қорапшалар.

Сабақтың барысы:

Сабаққа икемдеу. Жаттығу « Көңіл-күй түсі»

Жаттығу «Кім .... істесе, жел соған еседі».

Үй тапсырмасын талқылау

Балалар атап өткен қасиеттер тақтаға жазылады. Олардың нұсқалары талқыланады. Одан әрі балалар өзін ерекешелендіретін қылықтарды атайды. Олардың әр қайсысына атап өтілген қылықтарды салыстыру ұсынылады (өзіндегі және басқалардағы). Нәтижелерді талқылаймыз.

Тақырып бойынша жұмыс

«Мен кіммін? Мен қандаймын?» өзі-өзі талдау

Жазбаша түрде үщ сөйлемді жалғастыру қажет: Мен ойлаймын, мен ...; Басқалары мені .... деп есептейді; Менің .... болғым келеді.

Әрбір сөйлем үшін, плакаттағы тізімнен 5-тен 10-ға дейін анықтамалар таңдап алыңыздар.

Сәйкес келгендер саны есептелінеді, оқушылар арасындағы көп ортақ сәйкестіктер тақтада белгіленеді.

Жаттығу «Мен қандаймын! Таптыңдар ма?»

Бесінші сынып оқушылары сауалнамаларды толтырады. Онда олар өздеріне және өздерінің ермектеріне сипаттама береді, бірақ жұмысқа өздерінің аттарын жазбайды (барлығы оған өздерінің белгілерін қояды). Өздерінің нұсқаларын тапсырады. Жүргізуші оларды араластырады және таратады. Оны оқығанда, балалар ол жұмыстың кімдікі екендігін табулары қажет.

Сабақтың талдауы (кері байланыс)

-         Не ұнады?

-         Қандай қиыншылықтар болды?

-         Кімді бағалаған қиын - өзіңді ме әлде басқаны?

Үй тапсырмасы

Мектеп үшін өздеріңе күлкілі 5 ережені ойлап табыңдар. Содан кейін, шыныменде мектепке, сыныпқа көмектесе алатын екі ережені ойландар.

№ 3 сабақ. «Орта мектептегі жаңа оқушы»

Мақсаттары:оқи білу, өзінің іс әрекетін жоспарлай білу қабілетінің дамуына ықпал ету; орта мектептегі оқыту процессінің жаңа ережелерін талқылау.

Міндеттері:өзінің құрдастарымен бірге бірлесіп іс әрекет жасау және жарысу, өзінің жетістіктерін басқалардың жетістіктерімен дұрыс қабылдай білуін дамыту.

Көрнекіліктер:дәптерлер, қаламдар, жазуға арналған шағын парақтар, «ағаш» суреті бар бланк, көзілдірікке арналған қорапша, «Үй тапсырмасын қалай орындау қажет?» деген оқушыларға арналған жадынама.

Сабақтың барысы:

Қиялдау жаттығулары

Жүргізуші балаларға өнертапқыштар болуды, көзілдірік  қорапшасын пайдаланудың нұсқаларын барлық нұсқаларын пайдалануды ұсынады. Нұсқаларды 5 минут ішінде жазу қажет. Осы затты пайдаланудың ең бір оңтайлы және қайталанбас тәсілін ұсынған адам жеңімпаз болып табылады.

Үй тапсырмасын талқылау.

Балалар кезектесіп өздерінің ең қызықты ережелерін айтады. Содан кейін мектепке, сыныпқа көмектесе алатын ережелерді атайды.

Талқылауға арналған сұрақтар:

-       Сен үшін ең қызықты ереже?

-       Ұсынылған ережелердің қайсысы сен үшін маңызды болып есептелінеді? Неліктен ?

-       Көңілін білдіргісі келетіндер өз ойын айтады.

Тақырып бойынша жұмыс.

Жүргізуші: -Біздің бүгінгі сабағымыз «жаңадан» келген оқушыларға – мектепте бұрын оқымаған оқушыларға арналады. Балалар, барлығымыз біздің мектепке басқа елден жаңадан оқушы келді деп елестетейік. Ол өзінің оқуын біздің мектепте жалғастырғысы келеді. Бірақ біз ең алдымен біздің мектептің өмірімен танысуға көмектесейік, оған ат қояйық.

Балалар өздерінің ойларын ұсынады (бесеуден артық болмауы қажет) және дауыс берудің негізінде  есімді таңдайды – мысалға, Том.

- Ал енді оған мектептің өмірі туралы не айтатынымызды ойластырайық.

Балалар нұсқаларды атайды: мұғалімдер, мектеп оқушылары туралы; сабақ туралы; сабақтағы үй жұмысы туралы; бақылау, жазбаша және ауызша жұмыс туралы  және т.с.с.

- Жақсы, онда мысалға, сабақта қалай жұмыс істеу керектігінен бастаймыз.

Жүргізуші оқушылар өздерінің хабардар екендігін білдіретін, өздерің көрсетуге мүмкіндік беретін ашық жауап беретін бірқатар сұрақтар қояды (ең бастысы өзінің ойын айту кезіңде қателесемін деген қорқынышты болдырмау).

Сұрақтар тізімі:

- Сабақта неліктен зейін қою қажет? Егер сен сабақта бір нәрсені түсінбесең не істеу керек? Неліктен? Сен егер үй жұмысын дұрыс шешпесең не болады? Үй жұмысын істемес бұрын, неліктен ережелерді қайталау қажет?  Сабақта бір нәрсе қиын болса, не істеу қажет?

Оқу материалымен жұмыс:

- Оқылып отырылған пән бойынша қосымша материалдарды алуға қандай кітаптар көмектеседі? Қандай пәннен не істеу қажеттілігін сіз қайдан және қалай білесіз? Үйге не берілгендігін сен қаншалықты жиі сыныптастарыңмен телефонмен хабарласу арқылы білесің? Тапсырманы орындамас бұрын неліктен ережені жатқа білуің қажет?

Үй тапсырмасымен жұмыс.

- Үй тапсырмасын орындауды қандай пәннен бастайсың? Немен аяқтайсың?

Жүргізуші: Сонымен біз бүгін Томға көп нәрсе туралы айттық, ал енді  оның біздің мектеп туралы көп нәрсе білгендігінен кейін ол өзін қалай сезінетіндігін білейік?

Ағаш суреті салынған бланкті қарайық. Ағаштың жаңында онымен бірге көптеген адамдар бар екендігін көруге болады. Олардың әр қайсысының көңіл-күйі әр түрлі, олардың алар орны да әр түрлі. Қызыл бояуды алып сізге Томды, оның мектептегі көңіл-күйін еске түсіретін адамды бояуды сұраймыз. Біз сіздің қаншалықты ұқыпты екендігіңізді тексереміз. Ағаштың әрбір бұтағы оның жетістігі екендігін естен шығармаңдар. Біз сіздердің қаншалықты ұқыпты екендеріңізді анықтаймыз. Ағаштың әрбір бұтағы оның жетістіктері екендігін естеріңізге саламыз. Енді жасыл түсті бояуды алыңыз және Том қандай болғысы келген, кімге ұқсағысы келген адамды жасыл бояумен бояңыз.

Сабақты талдау (бірінші сабақтағыдай ).

Үй тапсырмасы

Орта мектептің оқушысының жұмыс үстелін ойлап табу және суретін салу.

Сауаланама: «Үй тапсырмасын қалай орындау қажет?» оны барлық оқушы орындай ала ма?

№ 4 сабақ. « Біз бір-бірімізді түсінеміз бе?

Мақсаттары:  Өзінің меншікті «Мен» көрсету; оқушыларға өмірде өзімен және басқалармен келісімде өмір сүру қажеттілігін түсіндіру.

Міндеттері:Оқушыларға мінез-құлықтың жаңа түрлерін көруге және моделдеуге мүмкіндік беру; өздерінің қылықтары үшін жауап беруге деген жауапкершіліктерін дамыту.

Сабақтың барысы

      Жаттығу : «Мен қайдамын?»

Бұл жаттығуда жүргізуші ойыншы – детектив көзі жабылып тұрып дыбыс шығарып тұрған адамның қайда тұрғандығын айтуы қажет.

Үй тапсырмасын талқылау

Жаттығу. «Нұсқаулық бойынша сурет»

Бұл ойын, берілген  тәртібі бойынша зейін қоюды және ереже бойынша әрекет ете білу қабілетін есепке алуды талап етеді. Ең алдымен барлығы өз үйлерін салады. Содан кейін суретті алып тастап, таза қағаз алып, жұппен жұмыс істейді – біреу көзі жұмылып тұрып, бірақ көрші-автордың айтып тұруымен істейді. Соңында суретті автордың суретіне сәйкес келетіндігімен салыстырады. Содан кейін балалар орындарымен ауысады: серіктестеріне өздерінің бірлескен жұмыстарын талқылауға салуға мүмкіндік болады.

Тест.  «Сендер біреуді тыңдай аласыңдар ма?»

Әрбір оқушы сұрағы бар бланкі алады. Барлығы 7 сұрақ, балалар сабақ үстінде сұрақтармен танысады (№2 қосымшаны қара).

Ойын «Түсін мені»

Қатысушылар үш адамнан топқа бөлінеді. Оларға достарына сыйлық жасау туралы тапсырма беріледі.

Сабақты талдау (бірінші сабақтағыдай),Жүргізуші тапсырма ретінде сұрақтар қояды:

-         Өзіңді бағалау қиын болды ма ?

-         Өзің туралы жаңадан нені білдің ?

Үй тапсырмасы

Бірнеще уақыт бойы өзіңіздің көңіл-күйіңізге бақылау жасаңыз. Содан кейін мынадай сұрақтарға жауап беруге тырысыңыз:

-         Сіз әрқашанда салмақты және көңілді боласыз ба?

-         Сіз әрқашанда ұқыпты және сабырлы боласыз ба?

№ 5 сабақ. «Сезім әлемі»

Мақсаттары:Оқушыларды сезімдермен таныстыру; басқа адамдардың сезімін анықтауды үйрету; өзінің сезімдерін басқара алу қабілетін жаттықтыру.

Міндеттері:Сол немесе басқадай сезімнің туындау факторы туралы түсінікті талдау; өзінің меншікті көңіл-күй жағдайына басшылық ету дағдыларын дамыту.

Көрнекіліктер:сезімдер берілген ықшамсызба салынған плакат, сезімдердің аталуы жазылған карточкалар, дом, фломастер, қарындаштар.

Сабақтың барысы:

«Сен не естідің?» зейін салу жаттығулары

Жүргізуші шеңбер бойынша оқушыларға сұрақтар қояды, оқушылардың өмірлік жағдайлары және сезімдері талданады (олар тақтаға жазылады),

Тақырып бойынша жұмыс.

«Сезімді анықта» ойыны.

Сезімдердің ықшамсызбалық көріністері берілген плакаттар ілінеді. Қатысушылар қандай сезімдер берілгендігін табады.

Жаттығу «Сезімдер фигурасы».

Балалар А4 парағында бес үлкен сурет салады. Содан кейін олардың төртеуінің аттарын жазады (ашу, қуаныш, ыза, қорқыныш),түрлі-түсті қарындаштармен бояйды. 5-ші фигураға ат қояды көңіл-күй жағдайына сәйкес келетіндігі бойынша бояйды.

Ойын «Сезіміңді ата»

Допты шеңбер бойынша бере отыра, қатысушылар сезімдерін атайды. Содан кейін доп екінші жаққа беріледі және қарым-қатынас жасауға көмектесетіндері  аталады.

«Сезіміңді бейнеле»

Өз сезіміңді қимыл-қозғалыстардың көмегімен бейнелеуге болады.

Сабақтың талдауы (бірінші сабақтағыдай).

Жүргізуші талқылау үшін сұрақтар қояды:

-         Сіздің өміріңізде сезімдердің рөлі қандай?

-         Сабақта сіз үшін не жаңа болды?

-         Сізге не нәрсе белгілі болы.

Үй тапсырмасы.

-Қарым-қатынас жасаудың түрлі кезеңдерінде өзінің тәртібіңізді бақылаңыз, сіз өз сезімдеріңізді билей ала аласыз ба?

-Сабақта сіз үшін не жаңа болды?

-Сізге не белгілі болды?

№ 6  САБАҚ. «Біздің мұғалімдеріміз»

Мақсаты:  Бесінші сынып оқушыларына педагогтарға қатысты  әлеуметтіе ұстанымды ұстауым қажет.

Міндеттер:Оқушыларға өздерінің оқу процессінің «когнитикалық картасын» құруға; өз ісінің шебері ретінде педагогқа түсінік беруге,педагогтар туралы оларды қызықты тұлға ретінде түсінік беруге көмектесу.

Көрнекіліктер:Болашақ гүлдің суреті белгіленген ватман парағы, (3 дана). Болашақ «гүлдің» жапырақшалары мұғалімдердің сөз сұхбатынан үзінді. Оқу пәндерінің аталуы жазылған карточкалар (әйел адамдардың есімдері басымды болу). Магнитті тақта, желім, маркерлер.

 Мұғалімдермен сұхбаттасуды алдын-ала жүргізген дұрыс.

Ойын сыныпта өткізіледі.

Сабақтың барысы.

Естелікке жаттығу «Мұрын, еден, ормал»

Үй тапсырмасын талқылау. Сезімдерді билеу тәсілдерін талдаймыз.

Тақырып бойынша жұмыс:

Балалар өз орындарында отырады. Жүргізуші балалар жауап беруі қажет сұрақтарды оқиды және  тақтаға жазады.

«Оқу пәндері» - бесінші сыныптың бағдарламасында бар пәндерді оқу және талқылау.

Балалар үш топқа бөлінеді.

Жаттығу «Біздің мұғалімдеріміздің аттары кім?»

Осы жаттығудың көмегімен әр түрлі пәндер бойынша қандай мұғалімдер сабақ беретіндігін еске түсіру қажет.

Жүргізуші пәнді және оны оқытатын мұғалімді атайды, ал балалар жылдамдыққа олардың әкелерінің аттарын атайды.

Жүргізуші пәнді атайды, ал балалар оқытатын мұғалімнің аты-жөнін атайды.

Жүргізуші тегін атайды, ал балалар атын, әкесінің атын және пәнді атайды.

Жаттығу : «Нағыз мұғалім, ол - ...»

Әрбір топ, адамның түрлі қасиеттері және мінез-қылықтары жазылған парақтарды алады. Олардың ішінде педагогтық қызметті іске асыруда өте маңызды орын алатындары да және бейтараптары да бар.

Әрбір топтың міндеті – нағыз мұғалімнің бойында болуы қажет қасиеттерді белгілеу.  Барлық топтардағы тізім бірдей, бірақ олар әр түрлі сапаны таңдап алады. Жұмыс 5 минут бойы жүргізіледі. Содан кейін әрбір топ бір өкілді таңдайды. Ол тақтаның алдында тұрады, қалғандары орындарына отырады. Топтарды таңдаулары салыстырылынады.

Таңдап алған қасиеттері жазылған парақтар ватманда салынған парақтарға бекітіледі (болашақ гүлдің ).

Жаттығу «Біздің мұғалімдеріміз қандай?»

Балаларға олардың мұғалімдерінің сұхбат берулері жазылған ақпарат беріледі. Бұл жұмыстарда иесінің аты жазылмаған.  Балалар қағаз парағын бір-біріне береді (олардың әрқайсысының қолында қағаз парағы болуы қажет).

Балалар мұғалімдердің жауаптарын оқиды және қалаулары бойынша қолдарын қояды. Содан кейін жапырақшаларды бір –біріне береді.

Одан әрі жапырақшалардан гүл жиналады.

Соңында біздің мектепте қандай мұғалімдер жұмыс істейтіндігі туралы қорытынды жасалынады.

Сабақтың талдауы (бірінші сабақтағыдай).

Үй тапсырмасы:

Өзінің және басқа балалардың бойында ұнайтын 5 қасиетті жаз. Сонымен қатар өзінің және басқа балалардың бойында ұнамайтын 5 қасиетті жаз.

№ 7 сабақ. «Дос іздеп жүрмін»

Мақсаттары:Оқушылардың өзін тануға көмектесу; қарым-қатынас жасауда кездесетін кедергілерді жоюға көмектесу, қарым-қатынас жасау дағдыларын жетілдіру.

Міндеттері:Балаларға достық қарым-қатынастың критерийлерін анықтауға көмектесу; досы туралы өзінің серіктесі ретінде түсінік қалыптастыру; өзін ұсыну туралы тәжірибе алу.

Көрнекіліктер:Хабарландыру жазуға арналған қағаз беттері.

Сабақтың барысы:

Көңіл-күйге арналған жаттығу « Саусақтар»

Жүргізуші қолдағы саусақтардың белгілі бір санын атайды. Соншама адамның тұруы қажет. Кім қателессе сол келесі серияны босатады.

Үй тапсырмасын талқылау.

Досымыздың таңдап алған сипаттамасын салыстырамыз және сұрақтарға жауап береміз: Қандай адаммен жолдас болғыңыз келеді? Достар барлығынан бір-біріне ұқсаулары міндетті ме?

Тақырып бойынша жұмыс: Сұрақтар бойынша пікірталастар:

 Адамға неліктен дос қажет екендігін сіз маған айта аласыз ба? Оған көп дос керек пе? Жақсы дос (жақсы құрбы) қандай болуы керек? Өзіңнің досың (құрбың) үшін сен өзің не істейсің? Жақсы дос ағаңа немесе әпкеңе ұқсас па? Айырмашылығы қандай?

Жүргізуші оқушыларға сөйлемдерді аяқтап дәптерлеріне жазуды ұсынады: «Ашығын айтқанда маған әлі де болса қиын....»;  «Ашып айтқанда мен үшін өте маңызды....»

Содан кейін қатысушыларға қалаулары бойынша өздерінің жауаптарын дауыстап оқу ұсынылады.

Жаттығу «Дос іздеп жүрмін»

Онда өзі туралы қысқаша айтып, өзінің қызығушылықтары, сүйікті істері туралы айту. Хабарландыру шағын болуы қажет. Өзінің мәтініне атын жазбауға немесе лақап ат ойластыруға болады.

Содан кейін хабарландырулар жиналады және оқылады. Қатысушылар әрбір хабарландырудың авторлары кім екендігін табады, егер дұрыс тапса автордың жақсы жақтары туралы қосымша айтады.

Оқушылар өздерінің қалаулары бойынша өздерінің хабарландыруларын психологтың кабинетіне іліп қоя алады.

Сабақтың талдауы(бірінші сабақ кезеңіндегідей)

-         Ашық болу қиын ба?

-         Өзін туралы жазу оңай болды ма?

Үй тапсырмасы:

Барлық өткен сабақтарды еске түсіру және өздерің не қосқыларың немесе өзгерткілерің келетіндіктерің туралы айту. Қағаз беттеріне жазыңдар (оларға өз аттарыңды жазбауға болады).

№ 8 Сабақ  «Біз және біздің сынып»

Мақсаттары:Алаңдаушылықты төмендету, ішкі топтық жұмылдыруға қол жеткізу, жалпы «Біз» деген пікірдің өзінің дербес «Мен» деген түсінігін түсіну.

Міндеттері:Топта өзара әрекеттесу бойынша алған тәжірибені жалпыландыру, әрбір қатысушыға топтан кері байланысты қамтамасыз  ету; өзін топтың мүшесі ретінде сезіну.

Көрнекіліктер:Ашық түсті қағаз беттері (көгілдір, қызғылт, сары), әрбір қағаздың ортасында «Мен» деген жазуы бар (қатысушылардың саны бойынша), түрлі қарындаштардың немесе фломастерлердің жиынтығы; одан әрі кішкентай жапсырмалар желімденетін ватман парағы; фотоаппарат; сабақтың кезеңінің тиімділігін бағалау үшін сауалнама бланкілері.

Сабақтың барысы:

Жаттығу « Ұжымдық есеп». Балалар жазбаша тапсырма тапсырады

Тақырып бойынша жұмыс:

Жаттығу «Сыныптың коллажы»

Оқушыларға өздерінің кеуде белгілерін жасау ұсынылады – онда қатысушының есімі және оның қандай да бір жағымды қасиеті, оның үлгісін әркім өзі таңдайды.

Балалар жұмыс істеп жатқанда тақтада олардың алдында «Біз және біздің сынып» атты плакат ілініп тұрады. Тапсырманы орындап, әр қайсысы плакатқа өзінің кеуде белгісін желімдейді.

Жүргізуші әрбір оқушыға олардың әрқайсысының сыныптың жеке бөлігі екендігін түсіндіруі қажет. «Мен» жалпы «Бізді» құрайды. Қорытындысында жалпы ортақ «Біз» «Мен» деген пікірсіз бола ала ма? Соны тақылау қажет.

Жаттығу «Біз қандаймыз ?»

Барлығы бір дауыспен «Біз барлығымыз» деп айтады, ал жекелеген қатысушылар жекелеген таңбалардағы қасиеттерді оқиды, бірақ көпше түрінде. Мысалға: «Біз барлығымыз күштіміз, ақылдымыз, әдеміміз, мейірімдіміз..»

Сабақтың талдауы (сабақтың бірінші кезеңіндегідей:)

Кері байланысты ауызша айту нұсқасы.

Шеңберде тұрған қатысушылар, бір-біріне ойыншық немесе допты бере отыра, сабақта не естерінде сақталғандығын айтады.

Топтың жалпы  фотосуреті жасалынады. Жүргізуші оның ортақ таңбаға желімденетіндігін хабарлайды.

Жобалық әдістеме «Ағаш»

Сабақтың тиімділігін бағала.у

Әрбір қатысушы сабақтың кезеңдерінің тиімділігін бағалау үшін сауалнаманы толтырады. Сауалнаманы толтырғаннан кейін әрқайсысына болашаққа тілек, жол сілтеп диплом беріледі.

Сауалнама

Құрметті бесінші сынып оқушысы !

Сен көптеген мәселелер талқыланған сегіз сабаққа қатыстың. Біздің осы бірлескен жұмысымыз туралы сенің ойынды білу бізге қызықты. Бірнеше сұраққа жауап беруіңді сұраймыз, ол бізге келесі оқу жылында осындай сабақтарды оданда қызықты және пайдалы өткізуге көмектеседі.

Рахмет !

1.     Біздің сабақтарда талқыланған тақырыптардың немесе сұрақтардың қайсысы сенің есіңде қалды?

2.     Саған не ұнады: қандай жаттығулар, ойындар, сабақ тақырыптар?

3.     Саған не мүлдем ұнамады?

4.     Біздің сабақта білгендеріңнен саған не  болашақта көмектеседі деп ойлайсың?

5.     Келесі сабақтарда не туралы білгің келеді?

 

1 Қосымша

«Тыңдау» және «Есту» түсініктерін салыстыру

- Адамға неліктен екі құлақ, екі көз және бір ғана тіл берілген соны ойлаңдар?

- Не маңызды: сені тыңдаған ба әлде естіген бе?

- Өмірде сен үшін не ең құнды және ең маңызды? (Нұсқалары тақтаға жазылсын)

- Адамға қашан жақсы болады? (Оны жақсы көргенде, оның дені сау болғанда, оны түсінген кезде).

- Адамды түсінген кезде? (оны тыңдаған кезде).

2 Қосымша

Тест «Сіз тыңдай аласыз ба?»

Әрбір оқушы сұрақтар жазылған бланкіні алады:

1. Біреумен сөйлесіп отырғанда көңіліңді жиі бөлесің бе?

2. Сен тыңдап тұрған болып, басқа нәрсені ойлап тұрасың ба?

3. Әңгіме айтып тұрғанның сөздеріне сезіммен берілесің бе?

4. Өзіңмен сөйлесіп тұрған адамды жиі бөлесің бе?

5. Сен тыңдайсың ба немесе тыңдап тұрған болып көрінесің бе?

6. Басқаларды тыңдап тұрғанда, өзің басқа нәрсені армандап тұрасың б?

7. Әңгімелесушіні тыңдап тұрғанда, не жауап беретіндігіңді ойласың ба?

Енді нәтижесін есептейміз: сенде «иә» деген жауап неғұрлым көп болса, соншалықты сіз басқа адамдарды тыңдай алмайсыз. Сіздің басқаларды тыңдауыңызға не бөгет болатындығын ойлап көрейік.

Психолог оқушылардың жауаптарын қорытындылайды.

 

№25 мектеп психологі: Ж.Б.Төлеубаева

 

 

Әке мен бала арасындағы жайлы қарым-қатынас немесе оқушылардың психологиялық және физиологиялық ерекшеліктері

 

«Бала аурулы, зағып болса, баладан емес,

тәрбиешіден; бала тар ойлы ақымақ болса, бала

кінәлі емес, тәрбиеші кінәлі; бала сұлулықтан

ләззат ала білмейтін мылқау жанды болса, бала

айыпты емес, тәрбиеші жазалы»

М.Жұмабаев.

 

         Жер бетінде қазақтан асқан балажан халық жоқ. Неге десеңіз, «бала- бауыр еті», «балалы үй- базар» деген халықтың бір баласын бір ауыл болып тәрбиелейтін өзіндік үлгісі әлемнің өзге бірде бір жұртында кездеспейтін құбылыс десек артық айтқандық емес.

         Баланың әр қызығы- бал қызық. Бірақ сол қызыққа талғап, талдап қарамайтынымыз да белгілі. Бала кішкентай кезінде кез келген істе ересектердің өзін қолдап, мадақтайтынын сезсе, сол іске тез бейімделіп, әдеттеніп кететінін жете ұғына бермейміз. Бала тәрбиесіндегі тағы бір кемшілік- бала жетістігін көре білмеу, жігерлендіріп, қолдау көрсете алмаумен байланысты. Кейде баламызды мадақтауымыздан гөрі, жекіруіміз асып түсіп жататынын мойындауымыз керек.

         Жалпы біз балажан халық болғанымызбен, оны тұлға деп танып, ақыл иесі ретінде қабылдай бермейміз. Біздің ойымызша, баламыз біздің айтқанымызды істеп, айдағанымызбен жүретін, әлі ақыл-есі тола қоймаған тіршілік иесі дейміз де, бірақ талап қоюға келгенде қатайып кетеміз. Сол талаптың үддесінен шыға білмесе, баламызды жер қылып жасытамыз. Балаға жекіріп, зекіген сайын жасыта беретінімізді аңғармаймыз. Мұндай отбасында тәрбиеленген балалар екі түрлі болып өседі. Біреулері- бозөкпе, жасық болса, екіншілері- жекіп сөйлемесең сөз өтпейтін сабаздың өзі болып шығады. Алдыңғылары үнемі жалтаңдап, өздігінен шешім қабылдай алмайтын болса, кейінгілері өмір бойы жүйкемізді жұқартып, өмірден өз орнын таба алмайды.

Аса айқын, қиын және өзгерісі көп қауіпті кезең мектеп жасындағы жеткіншектік кезең. Жеткіншек балалардың көңіл-күйі жиі құбылып тұрады, эмоциялық әлемі жиі өзгереді. Балалардың бір тобы тез шаршағыш, ашуланшақ, көңілсіз болады. Мұндай баланың жеке басының неврозды жүйкесі мен психикасының бұзылуынан деп сипаттауға болады, оның себебі, мұғалім мен оқушы, бала мен ата-ана қатынасының бұзылуынан болады.

Отбасындағы жақсы қарым-қатынасты жоғалту, мектептегі сәтсіздік, келеңсіз топтағы құрбыларымен жақындық әр түрлі жолдарға итермелейді. Демек баланың мінез-құлқының қалыптасуына отбасы ерекше әсер етеді, солай болғандықтан оның көп қырлы, жан-жақты болуы отбасына байланысты.

Кейбір ата-аналар баланың ішкі жан-дүниесіне үңілмейді, тіпті оның қажеттіліктері мен сұраныстарына назар да аудармайды. Мұндай жағдайларда бала өзін ата-анасына еш керексіз сезінеді, бірақ олардың қоятын талаптарынан қорқады. Бала бойын жайлаған қорқыныш оның ересектер алдында өтірік айтуға, алдауға итермелейді. Мінезі тұйық, жасқаншақ балалар болады. Олар ересектерге қарсы шықпауға бейімделеді, олардың іс-әрекеттері ата-анасына ұнамай жатады немесе сынға ұшырайды. Осы кезде ересектер балаға орынды, орынсыз кінәләулар тағады. Өзін ешкім түсінбей және онымен қоймай жала жапқандығы баланы ашындырады, қарсы шығуға итермелейді.

Психологиялық тұрғыдан алғанда адамдарға сеніммен қарау балаға қажетті аса маңызды қасиет. Осы кезде балада үлкендердің талап-тілегінен шығуға деген тырысушылық, үлкендердің көзіне түсуге деген талпыныс байқалады. Бала үлкендерге ұнауға талпыныс білдіре отырып, мінез-құлық ережелерін орындауға ұмтылады. Осы ұмтылыс барысында оның бойында ар-ұят сияқты адамгершілік сезім пайда болады. Сондықтан баланың түр-сипатына емес, ішкі жан дүниесіне өте қатты көңіл бөлейік.                                        

          Тіл арқылы байланысу, қарым-қатынас жасау – адамға ғана арналған басты байлық, ұлы сыйлық. Бірақ осы байлықты жақсылыққа ғана емес, жамандыққа да қолданатынымыз жасырын емес. Кейде «аңдамай сөйлеп, ауырмай өлеміз». Қызбалыққа салынып, былапыт сөз сөйлеп, артынан ұятқа қалып жататын жандар балағат сөз үшін заңмен жауапқа тартылатынын, әрине, біледі. Әйтседе осы жаман әдеттен адамдар айығып кеткен жоқ. Керісінше, жас балаларды байқатпай баулып, теріс ықпал етіп барады.

         Ойынды бірге ойнайтын ауладағы балалар арасында, мектепте үзіліс кезеңінде қарапайым түсінбеушіліктен басталған кикілжің, дау-дамайда жаман сөзбен бірін-бірі сыбап, былапыт сөздермен балағаттасуға дейін барады.

Қай тілде айтылса да балағат сөздер әлеуметтік қызмет атқарғанымен, еріксіз жаман әдетке итермелейді. Мұндай сөздер қорланған адамның теріс сезімін қоздырады, намысын таптап, жанын күйзелтеді. Балағат сөз ұяттан аттап кетеді. Сондықтан да екі жақтан дау-дамай туып, дөрекі сөздер айтылады. Кейде өздерін ұстай алмай оғаш қылықтар жасалып, жаға жыртылып, бас жарылып дегендей, өте жаман көріністерге ұласады. Осыған қарап отырып, бұлардың әдеп пен мәдениеттің аулынан алыстап кеткенін көреміз.

         Қыз бала тәрбиесіндей емес, ұл бала тәрбиесі аса күрделі де педагогикалық құрылымы жағынан да өзгеше. Егер ұл баланы әкесіз тәрбиелейтін болса, ана қаншалықты күш салғанымен, оның бойында тәрбиенің кейбір тұстары кемшін соғатыны бүгінгі өмір тәжірибесі дәлелдеп отыр. Ұл баланың бойында ер-азаматқа тән намыс, батылдық, казақы кеңпейілділік, рух күші, жауапкершілік, ұлттық өршілдік бір-біріне біте қайнасып, байланысып жатса ғана тәрбие түгел болмақ.

         Бала ержетіп, ой түйіп өскен сайын оның дүниетанымы кеңейеді, айналасын басқа тұрғыдан танып, біле бастайды, сол себепті ол ешкімге тәуелсіз, еркін болғандығын қалайды. Ал біз сол кезде оның теріс іс-әрекеттерін тұсаулай бастаймыз. Осыдан келіп, бала өзінің ата-анасын алдай бастайды, өтірік айтады, сөйтіп екі арада түсініспестік туындайды. Ал бұл жағдайда ұл бала ересектер тарапынан айтылған ақыл-кеңесті, қолдауды қажетсінеді.

         Ер бала қашанда әкесіне еліктегіш келетінін ұмытпағандарыңыз дұрыс. Ер баланың келешек азаматтық дара тұлғасын қалыптастыруда әке мінезі, сөйлеу мәнері, жүріс-тұрысы, өзін-өзі ұстауы, тіпті шаш қою үлгісіне дейін ерекше мәнге ие. Балаңызға қоятын талаптарыңыздың нақты әрі орынды болғаны дұрыс. Осы жаста олар ұзақ-сонар ақыл айтып, құрғақ кеңес бергенді жаны сүймейді.

         Ұл балалар табиғатынан бір-біріне жақын тұрады. Олар кездескен жерде тез тіл табысып, ойнап кетіп жатады. Ұл балалар ойнайтын футбол, түрлі алыс-жұлыс ойындарының пайдасы өте көп. Осы ойындарда ер балалардың ер тұлғалы мінез-құлықтары ашылады, шыңдалады. Сонымен қатар бойларында бір-біріне көмек жасап, қол ұшын созу, шыдамдылық сияқты адамдық құнды қасиеттері қалыптасады. Олар бір-біріне дос тауып үйренеді, бауыр басады. Ал балалар бір-бірімен келіспей қалса, ондай сәттерде балаңызға басу айтып, ақылға, сабырға шақырғанның артықтығы жоқ.

Балаңыздың физиологиялық белсенділігін бақылаңыз. Балаңыз ұнататын спорт түрлеріне көңіл бөліп, тұрақты айналысуын қадағалаңыз. Бұл балаңыздың ағзасын дамытумен бірге, назарының  басқа жаққа аумауына мүмкіндік жасайды. Әртүрлі үйірмелерге қатыссын, бірақ үйірмеге де шек қою қажет. Себебі, үйірмеге көп баратын бала стреске тез түседі.

         Осы жаста балаларды әйел мен ер адамның ара қатынасы оларды қызықтыра бастайды. Сол себепті ата-ана баласымен жыныстық тәрбие туралы әңгіме жүргізудің ретін қалай ұйымдастыруға болатындығы туралы ойланғаны жөн. Тым асырып, әсірелеп әңгімелеуде бала сезімін өз жасынан ерте оятып, құлшындырып жіберуі мүмкін. Сондықтан жыныстық тәрбие туралы сөз қозғағанда абай болған жөн.

         Тәрбиенің ордасы отбасынан басталады десек, отбасындағы тәрбие жеткіншектің бүкіл өміріне өз кедергісін жасайтын кездері жиі кездеседі. Тіпті отбасындағы әртүрлі конфликтілі жағдайлардың болуы да бала бойында жағымсыз қасиеттердің қалыптасуына себепкер болуы мүмкін. Жеткіншек жағымсыз, агрессивті мінез-құлыққа бейім болуы мүмкін, және де әртүрлі топтарға еліктеп өмірден өз орнын табуға тырысады.

                  Кейбір балалар апатияға ұшырайды. Өмірге немқұрайлы қараудан, сезімнің көмескілеуінен болады. Апатияға салынған бала туған-туысқандарына, жақын дос-жораларына селқос қарайды, мәдени дағдылардан арылады, эмоциялық сергектігі бәсеңдеп, сөне бастайды. Бойынан енжарлық, селқостық, сылбырлықты көруге болады.

         Ал, агрессияға ұшыраған баланың бойынан кереғар күйді, еңсесі түсушілікті, қорқыныш, үрейге әкелетін құрылымсыз мақсатқа бағытталған мінез-құлықты көреміз. Агрессиялық іс-әрекет белгілі бір мақсатқа жету тәсілі ретінде, психикалық ушыққан жағдайдан кету жолы, тұлғаның шектелген қажеттіліктерін қанағаттандыру және қызметінен ауытқып кетуі, жеке даралыққа сенушілік және өзін-өзі дамытатын форма ретінде қалыптасуы мүмкін.

         Осындай жағдайлардан шығудың жолы ол- қарым-қатынас, өмірге деген дұрыс көзқарас, жақсы көру және біреуді жақсы көрушілік, үлкен қуаныш. Осы іс-әрекеттер баланың бойындағы агрессияны жеңе алады.

         Олар өте сезімтал, нәзік, ата-анасының жылы жүзін, күлімсіреген көз жанарын, көңіл-күйінің жайдары, жайсаң болуын тілейді. Осы қалыпты ұстаған бала ешқандай психологиялық ауытқушылыққа ұрынбайды. Психологиялық денсаулықтың дұрыс дамуы көңіл-күйге байланысты деуге де болады.

         Оқушының жігерін жасытатын, намысына тиетін сөздерді айту, баланың бүкіл жан дүниесін терең жаралау деген сөз. Осыны естіген баланың психологиялық дамуы дұрыс дамымай шектеле береді. Мұндай әрекеттер арқылы, баланың бойына қызғанушылық пен өзімшілдікті қалай сіңіріп алғандарын да байқамай қалады. Баланың жанын жаралайтын психологиялық жаман әсерлер үнемі жалғаса берсе, оның ішкі қарсылығын оятып, бірте- бірте тұрақтанған қарама-қайшылықты мінез-құлқын қалыптастырады. Бұдан кейін ол ешқандай психологиялық хабарларды қабылдамайтын күйге ауысады.  Тәрбиедегі психологиялық әдістерді білмеудің салдары осындай аса қиын жайсыздықтарға әкеп соғады. Ал түсініскен ортада тәрбиеленген балаларда ғана аса төзімді де жігерлі психика қалыптасатыны белгілі.   

Ата-анаға айтарымыз...

1. Өз балаңыздың ерекшелігін тани біліңіз. Оның маңыздылығын сездіруге тырысыңыз. Балаңыздың бастамалары мен дербес жасаған әрекеттеріне шынайы түрде қуана біліңіз. Мәселен: «Жарайсың, соңғы уақыттарда сен маған әжептәуір көмек жасап жүрсің», «Сен жасаған мына дүние ерекше екен», «Ұсынысың керемет» деген сияқты қолдануға болады.

2. Балаңыздың өмірін басқаруға ұмтылмаңыз. Оның өзі атқара алатын ісіне араласудың қажеті жоқ. Шамаңыз келгенше, балаңыздың ақыл-кеңесіне құлақ асуға тырысыңыз. Мұндай кездерде: «Сен керемет тамаша баласың», «Сендей баламыздың болғанына қуаныштымыз» деген сөздерді қолдануға болады.

3. Ерлі-зайыпты адамдар баланың көзінше бір-бірлеріне өкпе-наз айтып, реніш білдіруге тырыспауы керек. Әсіресе, бала бар жерде «Басымды қатырмашы», «Өзің бәле болдың ғой», «Осыны саған күніне мың рет қайталаймын» деген сияқты дөрекі сөзден ата-ана өздерін мейлінше тыйып ұстаған абзал.  

4. Балаңызға бұйрықты түрде қатты сөйлеуден, бір нәрсені күштеп істетуден, намысына тиетін сөздерден аулақ болыңыз.

5. Балаңызбен жиі бірге болуға тырысыңыз. Сіздің жан жылуыңыз бен аймалауыңызды қажетсінген кездерде сырт айналмаңыз.

6. Балаңыздың қате басқан қадамы болса, оны бірден жазалауға ұмтылмаңыз. Шын мағынасында, жазалау- бала тәрбиесіндегі дөрекі де өнімсіз құрал.

7. Балаңыздың ішкі жан-дүниесі өте нәзік те сезімтал екендігін есіңізден әсте шығармаңыз. Ішкі жан-дүниедегі құбылыстар, талпыныстар, түрлі өзгерістер оның болашақта тұлға ретінде қалыптасуында үлкен рөл ойнайтынын ұмытпаңыз.

         Әке- отбасының тірегі, асыраушысы. Әкенің бала тәрбиесіндегі ықпалы аса күшті. Әкенің отбасындағы беделінің биіктігі балаға айтарлықтай әсер етеді. Қоғамда  көбінесе, бала тәрбиесімен тек әйел адам айналасуы қажет сияқты көзқарас қалыптасты. Бірге өсірген егіннің жемісін де ата-ана бірге көрмей ме? Әке тарапынан бірге көрсетілетін қамқорлық, ілтипат, жылы қабақ, түсіністік оған сенім, күш сыйлайды.

         Бала жарық өмірге еш қорғансыз, дәрменсіз, періште қалыпта келеді. Оның өмірі мен денсаулығы, болашағы оның айналасындағы ересектерге тікелей байланысты. Махаббат пен ізгілік аясында есейген, ержеткен, өсіп-өнген бала кейін айналасына да көп жақсылық әкелмек. Ендеше, ата-ана мен баланың арасында шынайы адал сүйіспеншілік, рухани жақындастық, екі жақты өзара сыйласымдылық, сенім болған жағдайда бала өз көзқарасы мен ақыл-ой тұрғысында нық тұрып, болашақта ата-анасының мықты тірегіне айналмағы сөзсіз.

 

Мектеп психологі: Ж.Б.Төлеубаева.

 

 

 

МЕНІҢ СЫНЫБЫМНЫҢ ҒАЛАМШАРЫ

(бесінші сынып оқушыларына арналған бейімделу ойыны)

 

І . « Мен нені сезінемін»

Бағдарламаның бұл кезеңі балалар сыныпта басынан өткеретін сезімдерге арналған, сынып оқушыларының  сезінулерін және шеберліктерін білуге арналады.

(Балалар бұрын құрылған топтағы жұмыстарын жалғастыра алады).

Дәстүрлі түрде амандасудан кейін жүргізуші балаларды «сынып ғаламшары» деген түсінікті одан кеңейтілген және толық етіп суреттеуге болатындығын түсіндіре  өткізеді.

Жүргізуші:Құрлықтар мұхиттармен және теңіздермен шайылады. Біздің өмірімізде осындай мұхиттар және теңіздер болып, біздің сезімдеріміз және көңіл-күйлеріміз есептелінеді. Бұл әрқайсымызды және барлығымыздың көңіл-күйімізді құрайды. Естеріңе түсіріңдер сендердің көңіл-күйлерін болмағанда, сендер нені сезінесіңдер ? Ал жақсы болғанда ?

Сендер басқа адамның сезімін тауып және бере аласыңдар ма ?

 

Жаттығу «Сезіміңді көрсет».

Жүргізуші:Ым және ишараның көмегімен карточкада жазылған сезімді көрсетіңдер.

Топ сезімді көрсетеді, қалғандары табуға тырысады.

Балаларды тапсырмаларды орындағандары үшін мақтау қажет.

Ал енді сыныпқа келгенде, достарыңмен араласқанда сендерде қандай сезім жиі болағандығын естеріңе түсіріңдерші.

Олардың қайсысын біздің ғаламшарымыздың мұхиттары мен теңіздері деп атайсыңдар.

Топтар кеңеседі, сезімдердің аттарын есте сақтап сызып белгілейді.

Содан кейін әрбір топтан бір адамнан шығып, ғаламшарға жазады.

Біз егер оған өзіміздің құндылықтарымызды, шеберліктерімізді, қабілеттерімізді жазсақ, бұл сурет толық қанды болады.

Бұлар аралдар деп есептейік.

Аралдардың макеттерінде әрбір оқушы өзінің ең жақсы шеберліктерін, қабілеттерін, сыныпқа сыйлай алатын сыйлықтарын жазулары керек.

Команданың қатысушылары әр қайсысына көмектесулері, оның жақсы жақтарын естеріне түсірулері керек.

Содан кейін құрлыққа  жүргізушінің түсініктемелерімен және мақтауларымен желімделінеді.

 

«Мейірімді сөздер» ойыны.

Жүргізуші:Сендер бүгін қызықты көп нәрсені білдіңдер деп ойлаймын. Балалар да үлкендерде өздерің мақтағанды ұнатады.

Осыған байланысты мен сендерге бір ойынды ұсынамын, бұл ойын барысында сендер бір-біріңе көптеген жақсы сөздер және мақтаулар айтасыңдар. Барлықтарың бір үлкен шеңбер құрып тұрыңдар.

Жүргізуші ойыншылардың біреуін, ортаға шығарып қара шынылы көзілдірікті «ол сиқырлы» деп түсіндіріп киюді сұрайды.

Өзінің оң жақтағы көршіңе қара, ол сенің көзілдірігіңе қарап тұрып «Түсімде емес, өңімде, менің бойымда қандай жақсылық бар?» деген сөздерді айтсын.

«Көзілдірік» (демек көзілдірік киіп тұрған адам) оның атынан қандай да бір жақсы сөзді оған айтсын. Көзілдірік оған қараған балаға беріледі, ал оның көршісі жаңағы сиқырлы сөзді айтады.

Керемет! Бір-бірлеріңде жиі мақтауға тырысыңдар. Осылайша өздеріңнің достарыңның көңіл-күйлерін көтересіңдер. Ал егер досыңның көңіл-күйі жақсы болса, онда сіздің де көңіл- күйіңіз жақсы болады.

 

ІІ. «Мен, және біз, және қасымыздағы барлығы»

Алдыңғы сабақтың рефлексиясы.

Топпен жұмыс жалғасады.

«Ғаламшарымызды жандандырамыз»

Жүргізуші:Балалар сіздердің сыныптарыңыздың бейнесі жеткілікті түрде жақсы шықты ма ? Жасалынған жобадан сыныптың өмірі жанданып тұрғандығын ол жетістікке толы екендігін көрсетіп тұр.

Жақсылап жайғасып отырыңдар және көздеріңді жұмыңдар (музыка ойналып тұр). 2 - 3 рет терең демалыңдар және демдеріңді шығарыңдар. Өздеріңді өсімдік деп елестетіңдер. Жақсылап қарап алыңдар: сендер өсімдіксіңдер ме әлде ағашсыңдар ма? Соны естеріңде сақтаңдар.

Ал сіздердің айналаңызда қандай өсімдіктер бар ? Олардың қайсысы сендерді қараңғылайды, ал қайсысы жылу және сәуле береді. Өздеріңнің жапырақтарыңды және бұталарыңды күн сәулесіне қарай бұрыңдар, жылы жаңбырдың астына қойыңдар. Жайлап керіліңдер және көздеріңде ашыңдар.

Ал енді өзіміздің «Ғаламшарымызды» жандандырайық. Дайын пішіндерден өздерің көз алдарыңа елестеткен өсімдікке жақын өсімдіктерді таңдап алыңдар (немесе таза қағазда өздеріңнің бейнелеріңді салыңдар). Оған өз есімдеріңді, тектеріңді жазыңдар.

Жұмысты аяқтағаннан соң, өз өсімдігіңді (желімнің көмегімен) «Ғаламшарға»  қолайлы жерге орналастыр.

Сонымен, сендердің ғаламшарларың өмірге толы. Бұл керемет!

 

«Өрмек» ойыны.

Сабақ жалғасады. Жүргізуші жобаға қатысушылардан қайтадан шеңбер құрып жиналуларын сұрайды.

Жүргізуші:Келесі ойында біз, өзара бізді байланыстырып тұратын  үлкен бір өрмекті құрамыз. Осыдан басқа сендердің әрқайсыларың өздеріңнің сыныптастарыңа деген жақсы ой және сезімдеріңді білдіре аласыңдар.

Жүргізуші түрлі түсті жіптің ұшын  өзінің алақанына орайды.

Сендер менің не істегінімді көрдіңдер ме? мен өрмекте келесі кім болатындығын таңдаймын, оған мынадай сөздерді айтып : «Сен маған ұнайсың, себебі ...» (мүмкін таңертең сыпайы есік ашқан шығар немесе кеше математика бойынша қиын есепті шығаруға көмектестін) жіптің шумағын беремін. Өзіңе айтылған сөзді тыңдап, ойыншы алақанына орап, осындай сөздерді айтып ойынға қатысушы басқа бір балаға айтады «Сен маған ұнайсың, себебі...». Жіптің шумағын бергенде сізге қандай сөз айтылды соны есте сақтауға тырысыңдар.

Жіптің шумағын соңында кім алса, сол оны кері бағытта қайта шеше бастайды. Мұның өзінде сіздердің әрқайсыларың өздеріңе айтылған сөзді, сол сөзді айтқан кісіге қайталап айтуларың қажет.

«Біздің ғаламшарымыз және оның серіктері»

Жүргізуші:Менің ойымша, сіздерге ұнайтындығын айтуға болатын адамдар әлі де табылады. Сендерге көмектесетін, сендер үшін уайымдайтын, қуанатын адамдар, олар сендердің «серіктерің». Олардың есімдерін жазыңдар және оларды сендердің сыныптарыңның ғаламшарының айналасына орналастырыңдар.

Содан кейін балалар сұрақтарға жауап береді: серіктерде кімнің есімдерін орналастырдыңдар, неліктен нақ осы адамдарды естеріңе алдыңдар, шын мәнісінде олар үшін кім ақылшы және көмекші?

Қымбатты балалар, қараңдар ! Сендердің ғаламшарларың тіршілік етеді ! Ол тыныс алады, ол әрекет етеді, ренжиді, және жаңа жетістіктерге ұмтылады. Бірақ сендердің өмірдегі жақсы қасиеттеріңсіз ол жетістікте болмаушы еді. Жұлдызшаларға сабақтың бірінші кезеңінде айтылған өздеріңнің жақсы қасиеттеріңді жазыңдар, және оны өздеріңнің ғаламшарларыңның айналасындағы жаһанға орналастырыңдар.

Музыка ойналады.

«Мүсін» жаттығу.

Жүргізуші:Біздің уақытымыз аяқталып келеді. Мен сендерге ойын ұсынамын, оның ережесін түсіндіру оңай емес. Бірақ мен сендерге оны қалай ойнау керектігін түсіндіремін. Әрқайсыларың қолдарыңа қалам немесе қарындаш алыңдар...

Сендердің бірің ойынды бастайсыңдар: ол қаламды сыныптың ортасына еденге қояды. Екіншісі өзінің қаламын, алдыңғы қаламға түйісіп тұратындай етіп қояды. Үшінші қалам немесе қарындаш алдында қойылған біреуімен түйістіріледі. Ойын осылайша барлық қаламдар немесе қарындаштар қойылып болғанға дейін жалғасады.

Үлкен рахмет, маған жақсы көмектестіңдер. Енді маған ойынның мәнісін түсіндіру оңай болады. Ал енді қазір біз қалам және қарындаштарды алып тастаймыз, олардың орнына өздерің тұрасындар, сендер нәтижесінде мүсін пайда болатындай етіп тұруларың қажет. Оның өзіңде сендер топтың тым болмаса біреуіне жанасатындай тұруларың қажет (алақандарыңмен, иықтарыңмен, тізелеріңмен ...).

Бұл көріністі естеріңе сақтаңдар ! Ал енді сынып бойынша жүріңдер.

Музыка ойналады.

Жаңа ғана болған көріністі құрып, орындарыңа қайта тұрыңдар.

Сабақ аяқталады. Жүргізуші балалардың осы кездесу бойында бір-бірлеріңе, ересек біздерге ашылғандарын айтады.

Біздің кездесуіміз кезінде сізді не толғандырды ?

Не ұнады, не ұнамады ?

Не қуантты, не ренжітті ?

Не сүйкімді болды, не сүйкімсіз болды ?

Қоштасу рәсімі.

Барлығы шеңбер құрып тұрады «Қайта кездескенше ! Жақсы күн үшін рахмет! Жақсы сағаттар үшін рахмет !» деген сөздерді айтып, бір-бірлерінің қолдарын үш рет қысады.

 

Психолог: Ж.Б.Толеубаева   

 

 

Оқушылардың тіл табыса алуы мен қарым-қатынас

жасай алу қабілеттерін дамыту

Семинар-тренинг

 

Мақсаты: Топтық қарым-қатынасты нығайту. Өзінің және өзгенің даралығын  бағалауға, ынтымақтастықты  нығайтуға итермелеу. Көңіл-күйді көтеру, сезім мен эмоцияны  реттеу. Оқушылардың шыдамсыз, ашуланшақтық сезімдерін басу, бір-біріне сенімділіктерін, жақындықтарын  арттыру. Қарым-қытынас деңгейлерін жетілдіру.

Барысы«Сілбі» (паутина)  ойыны

Үлкен оралған жіпті мен бастап ұшын өзіме алып қалып, ораманы қарсы тұрған балаға өзім туралы қысқаша мәлімет айтып беремін. Ол бала өзі туралы айтып келесі балаға береді. Осылайша барлық балалар қамтылу керек. Сонда біз өрмекшінің сілбісін жасадық. Енді керісінше соңғы бала өзіне қай бала жіпті берді сол балаға ол туралы есіне сақтағанын айтып қайтарып береді. Осылай ша оралған жіп маған қайтып келу керек.

Сұрақтар: Ойын ұнады ма?

                  Несімен қызықты?

Оқушылардың көбінесе неден шаршайтынын білу үшін төмендегі сұрақтар қойылады, талданады.

1.     Сен көбінесе неден шаршайсың?

2.     Ойдың, яғни мидың шаршауы басым ба, әлде дене шаршауы ма?

3.     Шаршауды басу үшін сен қандай әдістерді қолданасың?

4.     Дене жаттығуларын жасайсың ба? Қай кезде?

5.     Спорттың қай түрімен шұғылданасың?

6.     Өз-өзіңді қалай ұстауға болады?

 

Тіл табыса алу мен қарым-қатынас

         Жасымыз өскен сайын қарым-қатынас та ұлғая түседі. Қарым-қатынас жақсы болу ол баланың мәдениеттілігінде. Осы кезеңде сендердің дене дамуларыңда, физикалық және психологиялық өзгерістер болады. Агрессияға көп кездесеміз, сөз көтере алмаймыз, сол кездерде біздің қарым-қатынасымыз төмендей бастайды. Осындай жағдайлардан шығудың жолы ол- қарым-қатынас, өмірге деген дұрыс көз-қарас, жақсы көру және біреуді жақсы көрушілік, үлкен қуаныш. Осы іс-әрекеттер агрессияны жеңе алады.

         Дүниедегі ең тамаша туынды - тамаша тәрбие алып шыққан адам болып табылады. Жақсы тәрбиемен есейген бала, ол қашанда біздің қуанышымыз. Психология ғылымы еш нәрсеге бейімі жоқ, қабілеті жоқ адам болмайды деп дәлелдейді. Тіл табысу ол да сенің бір қабілетің.

 

Психологтың кеңесі

     Қиындықтан қалай арылуға болады?

     Өзіңізді ойландыратын мәселелерге қайталап соқпауға тырысыңыз. Өмірдің үйреншікті ырғағына түспеңіз, бірақ шаршамаңыз.

    Көңіл-күйіңіздің қолайсыз сәттерінде, сіздің өміріңізде болған қуанышты және жағымды кездерді, сол бір бақытты уақыттардың кішкене бөліктеріне дейін еске алу. Қолайлы жағдайларды қайтадан бастан өткізгендей сезіну пайдалы.

   Көбінесе қиындыққа себепкер болатын- жыл мезгілі. Мысалы, көптеген адамдар үшін көктем айы – психологиялық қатынастың ең қиын кезеңі. Бұл мезгілде шаршауға, өзіңізге «көптеген істерді» жүктеуге болмайды. Таза ауадағы серуен, дұрыс ұйқы, жақсы әуен, достармен әңгіме, спорт көмек бере алады.

  Сіздің көңіл-күйіңіздің нашар болуының себебі неде екенін түсінуге тырысыңыз. Мүмкін, бұл белгілі адамдармен таласта, жеке басыңыздың шешілмеген мәселелеріне, шаршауыңызға немесе көп уақытқа созылған стреске байланысты болар.

 Ең бастысы: депрессия кезінде маңызды шешімдерді қабылдамаңыз. Бұл мезетте көптеген мәселелер бұрмаланған қалыпта қабылданады. Адам қызбалықпен әрекет жасауы мүмкін. Ол туралы соңынан өкініп, немесе өзінің қате жібергенін, кінәсі бар екенін сезінуі мүмкін.

   

Тренинг

Ойынға қатысушылар көп болса, екі топқа бөлуге болады.

1.     «Керісінше» жаттығуы

2.     «Әр тілде ән айту»

3.     Жағымды сезім туғызу үшін «Жыпылықтау» ойыны

Жұптың біреуі орындыққа отырады, екіншісі оның артында тұрады. Тағы бір ойыншы бос орындықпен тұрады да, отырғандарға білдіртпей біреуіне белгі береді. Сол адам оның орындығына келіп отыруы керек. Ал оның артында тұрған ойыншы өз жұбының орнынан тұруына кедергі жасайды. Жұбынан айырылып қалса, бос орындықпен қалған ойыншы жүргізуші болады. Сосын отырғандар мен тұрғандар орындарын ауыстыруға болады.

Талдау: Не ұнады? Не ұнамады? Қандай қиындықтарға тап болдыңыз?

4.  Сөзсіз қарым-қатынас тілін пайдалану іскерлігін жаттықтыру үшін «Жұбын табу» ойыны.

Қатысушылар жұпқа бөлінеді. Үнсіз қарасып, бір-бірін есте сақтаулары керек. Содан соң тарап кетеді. 1 жұптар көздерін жұмған кейіпте бөлме ішіндегі өз жұбын іздейді, ІІ жұптардың көзі ашық болады.

Жүргізуші: «Бір сөзде айтпай жұптарыңды табыңдар». Қатысушылар бір-бірін ұстап көріп, өзінің жұбын табуға тырысады. Таптым деп ойласа көзін ашады. Содан кейін жұптарын ауыстырады және әрекетті қайталайды.

Талдау: Жұптарды табуда не көмектесті? Қалай сезілді?

5.     «Көзді жұму арқылы шеңбер жасау» жаттығуы.

Қатысушылар аудиторияның ортасына жиналады. Жүргізушінің белгісі арқылы көздерін жұмып, сөйлеспей, барлығы шеңбер (үшбұрыш, төртбұрыш) жасауға тырысу керек. Бірнеше минуттан соң жүргізушінің белгісі арқылы көздерін ашып, қандай қиындық соққанын және не жеңіл болғанын талқылайды.

Рефлекция: «Майшам» ойыны.

Қандай әсерде болды, өздеріне не алды, жақсы тілектер айта отырып, бір-бірлеріне майшамды жалғастыра беріп отырады.

Жүргізуші: -Міне, біздің ойынымызда аяқталды, қорытынды сөз кезегі өздеріңе беріледі. Әр ойынның жалпы қорытындысын айтып, өздеріңнің ойларыңды білдіріңдер. Ойын несімен ұнады, ойынға деген қызығушылық болды ма?

Көзге түскен балаларды жеке  марапаттау:

*   Ең көңілді қатысушы

·        Ең мазалы қатысушы

·        Бізді таң қалдырған қатысушы

·        Топтың лидері

Жүргізуші:-Жалпы ойынға белсене қатыстыңдар. Маған сендердің ұйымшылдықтарың, белсенділіктерің, тапқырлықтарың ұнады. Қашанда осындай КЕРЕМЕТ  ТҰЛҒА  болыңдар! Ойынға қатысқандарыңа рахмет, сәттілік тілеймін  

 

Мектеп психологі: Ж.Б.Төлеубаева.

 

 

ҰБТ-ға психологиялық дайындық тренингі

         Мақсаты: Біріңғай мемлекеттік емтиханға дайындық кезеңіне қажетті оқушылардың мінез-құлық стратегиясы мен тактикасын өңдеуін, өзін-өзі реттеуін, өзін-өзі бақылау дағдысын, сенімділігін арттыру.

         Әдістер: ойын әдістері, топтық пікірталас.

         Міндеттер:

1.     Стреске қарсы тұруын арттыру.

2.     Сенімділік мінез-құлық дағдысын арттыру.

3.     Эмоциялық ерік-сферасын дамыту.

4.     Эмпатия сезімін дамыту, өзіне көңіл бөлу және айналадағыларға сенім білдіру.

5.     Ішкі резервтерін тірек етіп, өзін-өзі бақылау дағдыларын дамыту.

         Қажетті құралдар: ватман, түрлі бейнелеу құралдары, түсті қағаздар.

1.     «Топтық сәлемдесу» жаттығуы.

Мақсаты: қарым-қатынас дағдыларын, топтық өзара әрекеттесу әдістерін дамыту, күйзелісті төмендету.

Нұсқау: Қыс, көктем, жаз, күз белгілеріне қарай 4 топқа бөлінейік. Әр топтың міндеті – мимика мен ишарат арқылы басқа топтарға сәлемдесу түрлерін ойлап, құрастыру.

Талдау:

Жаттығу сіздерге ұнады ма?

Сіздің топ бұл тапсырманы қалай орындады?

Сәлемдесу әдісі тез ойлап табылды ма?

Сәлемдесу әдісінің идеясын топтан кім ұсынды?

Қай сәлемдесу түрі сіздерге өте ұнады?

Бір-біріңе өзгеше сәлем берген кезде нені сезіндіңіз?

2.     «Шынын айтсам» жаттығуы.

Мақсаты: қорқыныш пен іштен қинаған сезімдерден арылту, адал болу, айналадағыларға топтық сенімді арттыру.

Қажетті құралдар:аяқталмаған сөйлемдер жазылған карточкалар.

Нұсқау:Сіздердің алдарыңыздағы ортада бір буда карточкалар тұр. Қазір әрбіреуіңіз соған жақындап, бір карточка алып, аяқталмаған сөйлемді сол жерде жедел аяқтау қажет. Бірақ та, бәрін шын айту қажет. Егер топ мүшелері шындықты сезінбесе, онда сол адам қайтадан карточка алып, жаңа сөйлемді аяқтау қажет.

3.     «Бір-біріңе жақында» жаттығуы.

Мақсаты: тактильді қабылдауды дамыту, бір-бірімен мейірімділік және қамқорлық қатынасты қалыптастыру.

Нұсқау:Сіздер бөлмеде еркін жүресіздер де, менің айтқанымды орындайсыңдар. Мен «бір-біріңе» деп айтқанда, сіздер өздеріңе жұп тауып алуларың керек. Жұбыңды тапқаннан кейін мен сіздерге жаңа тапсырмалар беремін. Бастаймыз: «Бір-біріңе!». Енді бір-біріңе қол беріп, бір-біріңнің аяғыңа аяғыңды, мұрынды мұрынға, құлақты құлаққа, бетті бетке және т.б. дене мүшелеріңді тигізіңдер. Осыдан кейін қайтадан өздеріңе басқа жұп тауып, жаңа ғана жасаған әрекеттерді қайталаңыздар.

Талдау: Өздеріңнің көңіл күйлеріңмен бөлісіңдер?

Бұл ойын неге бағытталған?

4.     «Стресті жеңу үшін не істеу қажет»  мини дәріс.

Біріншіден: стресс кезіндеағзада витаминдер қоры бітеді, әсіресе, В витамині жетіспейді. Витаминдерді шамадан тыс пайдаланбаған жөн.

Екіншіден:денені шынықтыру қажет. Спортзалға жиі барып дене шынықтыру жаттығуларын жасаңдар, билеңдер, ән айтыңдар, бассейнге барып жүзіңдер, далада көп серуендеңдер.

Үшіншіден:психикалық және физикалық демалу үшін релаксация қажет. Келесі әдістерді қолданып көріңіздер: баяу музыканы тыңдап, түнгі аспанға қарап армандаңдар.

Төртіншіден:үйлесімді өмір сүру үшін ең алдымен отбасыңның, жолдастарыңның, жақын-туыстардың көмегі қажет. Психологиялық  тренингтерге барып, жанұядағы салтанатты мәжілістерге, қызықты жаңа адамдармен танысуды ұмытпаңдар. Ата-аналарыңа, өздеріңнің әжелері мен аталарыңа, ағайларың мен апайларыңа және басқа жақын-туыстарыңа барып, амандығын білуге тырысыңдар.

5.     «Біздің топтың жүрегі».

Мақсаты: жанашырлық сезімін, сенімділігін дамыту, топ ынтымақтастығын жетілдіру.

Нұсқау:Ватман қағазынан үлкен жүректі қайшымен қиып, қабырғаға жабыстырыңыз. Осыдан кейін әрбіреуіңіз түсті қағаздан кішкентай жүректі қиып, оған топқа арналған тілегін жазады. Осы қабырғаға жапсырылған ақ жүректе өмір жоқ, бірақ қазір әрбіреуің бұл жүрекке өздеріңнің жылы лебіздерің жазылған кішкентай жүректі жапсырып, үлкен жүрекке өмір беріп, тірілтеміз. Бұл топтың жүрегі болады.

6.     «Менімен бірге қайтала» жаттығуы.

Мақсаты: ақпаратты жеткізіп және қабылдаудың жетістігіне әсер ететін факторларды дамыту.

Нұсқау: Қатысушылар шеңбер құрып тұрады. Көңілді музыка қойылып, оқушылар билейді. Билеу келесі тәртіп бойынша жүргізіледі: біріншіден әрқайсылары қандай да бір қимылдар жасайды, ал жүргізуші қолымен шапалақ соққанда оң жақтағы көршінің қимылын орындайды. Егер де қатысушылар мұқият орындаса, әрқайсыларының қимылы шеңберден айналып өтіп «авторға» қайтып келеді.

Талдау:

Сендердің көңіл-күйлерің қалай?

Кімге өзінің қимылы қайтып келді?

Ол өзгерді ме, әлде сол қалпында қалды ма?

Қай қимыл бірінші болғанын көрсетіңдер?

 

Қорытынды.

Оқушылар тренингтен алған әсерлерімен бөліседі.

 

Ж.Б.Төлеубеава

 

 

Сергіту сәтінде оқушылардың көңіл-күйін және есте сақтауын дамытуға арналған психологиялық жаттығулар

   1.«Жунглидағы жаңбыр»

Нұсқау; -Бір-біріңіздің соңынан шеңбер жасап тұрыңыздар. Жунглида жүрміз деп елестетіңіздер. Ауа райы өте тамаша, күн жарқырап, ыстық және қапырық болып тұр. Бір уақытта самал жел соқты, (алдыңызда тұрған адамның арқасына жұғысып жеңіл қимылдар жасаңыз).

Жел көтеріліп желкіді ( арқаны қаттырақ басамыз) .

Қатты дауыл соқты (қимылдарыңыз күшейіп шеңбер бойында жүргізіледі)

Ұсақ жаңбыр сіркіреді (серіктесіңіздің арқасын саусағыңызбен басасыз)

Кенет нөсер жауын құйды (алақандарыңызбен жоғарыдан төмен қимылдар жасаңыздар).

Бұршақ жауды (арқаны қаттырақ соғамыз).

Тағы да нөсер жауын жауды.

Ұсақ жаңбыр сіркіреді.

Дауыл соқты.

Жел соқты.

Жел басылып келеді.

2. Жағымды   сөздер. Мақсаты: Өзін-өзі   одан әрі  ашу, өзін-өзі тану, өзінің және айналасындағылардың психологиялық мінездемесін анықтау және талдау іскерлігін дамыту.                                                                                                                                                                     Қатысушылар шеңбер бойымен отырады. Жүргізуші жағымды сөздер айта отырып, кез келген біреуге доп лақтырады. Допты алған ойыншы шеңбердегі қатысушылардың кез-келгенін таңдайды да, оған өз жағымды сөзін айтады, ойын жалғаса береді. Жағымды сөздер қысқа бір сөзден тұрса болады.

3. «Сәлемдесу» ойыны: Қазір біз сендермен ойын ойнаймыз, қимылды тез жасауларың керек. «Бастаймыз» деген белгі берілгенде, мен қалай амандасу керек екенін айтамын, сонда сендер бір-бірлеріңмен тез-тез амандасасыңдар. Әр адаммен әртүрлі амандасасыңдар. Сонымен, көзбен… қолмен… иықпен… құлақпен… тіземен… иекпен… өкшемен… арқамен.

4. «Кім, нені жақсы көреді?» жаттығуы. Барлығы орындықтарға отырады. Кім, нені жақсы көреді солар орындарынан тұрады. Мысалы: Кім балмұздақты жақсы көреді, сол орнынан тұрсын…Кім өзін батырмын деп есептейді?… Кім сары түсті жақсы көреді?… Кім көп тамақ жегенді жақсы көреді?… Кім айнаға қарағанды жақсы көреді?  т.б. сұрақтар қоюға болады.

5. «Сөзден сөзді ізде» ойыны. Сөз беріледі, сол сөзден басқа сөздер құрастыру керек. Кім көп құрастырса, сол жеңімпаз. Мысалы:

«Трансформатор»                   «Талдықорған»

  форма                                         қорған

  матор                                          тал                        т.б.

  6. «Сантики, Фантики, Лимпопо». Барлығы шеңбер бойымен тұрып, бір баланы таңдайды да бөлменің сыртына шығарады. Шеңбердегі балалардың ішінен бір баланы жүргізуші етіп сайлайды, ол шенбердегі балаларға қозғалыстарды көрсетіп тұрады. Барлық ойыншылар жүргізушінің артынан көрсеткен қимылдарды қайталау керек. Қимылдарды қайталаған кезде жүргізушіге қарамай, білтіртпей жасау керек. Шеңбердегі балалар шапалақ ұрып, «САНТИКИ, ФАНТИКИ, ЛИМПОПО» деп айтып ойынды бастайды. Бөлме сыртында тұрған бала ойыншылардың дауыстарын естіп, бөлмеге кіреді де шеңбердің ортасына тұрып, кім жүргізуші екенін табу керек. Егер жүргізушіні тапса, жүргізуші есіктің сыртына шығады. Ойын сол ретімен жалғасып отырады. 

7. «Қолдағы хат». Әрқайсысы өзіне серігін таңдап, қарама-қарсы тұра қалады. Бойы ұзындау бала, көзін жұмып тұру керек. Егер бойлары бірдей болса, кімнің жасы үлкен (туған күні 1-2 айға ертерек) бала көзін жұмады. Көзін жұмып тұрған бала қолын алға созып тұрады. Көзі ашық бала соның алақанына хат жаза бастайды, жеке тұрған баспа әріптерді. «Соқыр» ойыншы сол әріптерді табуға тырысып, не оқығанын айтып беру керек. Бір әріпті жазғаннан кейін клесіні жазар алдында бұрын жазылған әріпті өшіріп тастап отыру керек.

8. «Көңіл-күй неге ұқсас». Ойыншылар олардың бүгінгі көңіл-күйлері неге (қай жыл мезгіліне, ауа райына, табиғаттың құбылысына) ұқсас екенін айтып береді. Ойынды үлкен дер бастаса жақсы болар еді: «Менің қазіргі көңіл-күйім көгілдір аспандағы жылы, жұмсақ күннің көзіне ұқсайды, ал сенің ше?». Жаттығу шеңбер бойымен жалғаса береді. Ойынның сонында жауаптар қорытындыланады, бүгінгі шеңберіміздегі балалардың көңіл-күйі қандай екен: қайғылы, көңілді, күлкілі, ызаланған т.б.Жауаптардың қорытындысын шығарған кезде, жаман ауа райы, суық, жанбыр, түнерген аспан сияқты элементтер агрессивті, қобалжу күйлердің көрсеткіштеріне назар аударыңыз.

9. «Тасбақалардың жүгірісі». Бұл жүгірудің еркекшелігі, мәреге ең соңғы келген ойыншы жеңеді. Ойыншылар бөлменің бір жағына қатарлап тұрады, содан соң қарама-қарсы жаққа «жүгіреді». Бір орында тұруға болмайды. Барлығы қимыл-қозғалыста болуы қажет. Қимылдары баяу болады. Ең соңғы мәреге жеткен «тасбақа» жеңіске ие болады.

10. «Көкөністер арқылы ұрысамыз»

Бұл ойында балалар ұрысқан кезде бір-біріне жаман сөздердің орнына көкөністердің атаулары арқылы ұрысады.

11. «Тыныштықты жақсы көретін патша» Патша шуды жек көреді, сондықтан ханзаданың көңіл-күйін бұзбау үшін барлығымыз шуламай тыныш қозғаламыз. Патша аяқтың ұшымен жүреді, оның жүрісі жеңіл, баяу. Бұл ролді бір бала атқарады.

Жүргізуші келесі сөзді айтады: «Барлық балалар, патшадан басқа бөлменің әр жеріне тұра қалады. Патша саусағын ауызына тигізіп, «Ш-ш-ш, ханзада келе жатыр!» деп, бөлмені аралай бастайды. Барлығы «қатып» қалу керек, ал патша әрқайсысын айналып шығады. Кез келген баланың қасына келіп, саусағын баланың мұрнына тигізеді. Сол бала аяқтың ұшымен патшаның артынан жүре бастайды. Келесі балаға жақындаған патша саусағын баланың мұрнына тигізеді, ол бірінші баланың соңына тұрып, аяқтың ұшымен патшаның артынан жүре бастайды. Сол тәртіппен ойын жалғаса береді. Барлық балалар патшаның артына жиналғаннан кейін, патша кез келген артындағы балаға қарап, «Ш-ш-ш» дейді, сонда сол бала өз орнына тыныш, аяқ ұшымен оралады. Барлығы орнына тұрғаннан кейін ойын аяқталады.  

 

Жас мамандарға арналған кәсіби бейімделуге көмектесетін тренингтің  өткізілуі бойынша анықтама

          Мақсаты: жас мамандардың кәсіби сана шеңберін кеңейту, кәсіби іс-әрекеті барсында пайда болатын қиындықтарды шешу дағдыларын дамыту, олардың психикалық қысымдарын төмендету, ішкі психикалық күшті дамыту.

         Барлығы алтыжас маман қатысты. Алдымен өткізілетін іс-шараның мақсат-міндеттері ескеріліп өткен соң, әрбір қатысушымен амандасу рәсімі өткізілді. Қатысушылар өздері туралы толығырақ айтып кетті, сөйтіп бір-бірімен жақынырақ танысты. «Ұжымдық сурет» атты суретті жаттығу өткізіліп, оң және сол жарты шарлар басымдылығын анықтауға арналған қысқаша тест, сонымен қатар оптимистік бағдарды анықтауға арналған сауалнама алынды.

         Жаттығудан кейін қатысушылардың көңіл-күйлері көтеріліп, дем алып, рухани толысты.

 Орта және жоғары буын оқушыларының адамгершілік құндылықтықтарын  зерттеу

          Мақсаты:  оқушылардың тұлғалық қалыптары мен қағидаларын, өмірде басшылыққа алатын құндылықтарын, адамгершілік-рухани бағдарларын анықтау.

         Адамның адамгершілігі сыртқы іс-әрекеттерде көрінеді. Алайда жеке тұлғаның мінез-құлқына қарап оның шын адамгершілік екені туралы айтуға болмайды, өйткені ол әрекеттердің ар жағында әртүрлі адамгершілікті емес түрткілер мен сезім жатуы мүмкін. Руханилық сыртқы көзден жасырын тұрады. Руханилық – ізгі ақылдың шешімі, ізгі жүрек әмірі, ізгі сезім, махаббат пен жанашырлықтың саналы және санадан тыс әрекетттерден көрінуі. Руханилық – жеке тұлғаның негізгі сапалық көрсеткіші. Руханилықтың негізінде адамның мінез-құлқы қалыптасады, ұят, ар, өзін-өзі адамгершілік бақылау мен бағалау жүзеге асырылады.

         Оқушылардың рухани бағыттылын анықтау мақсатында М. Рокичтің құндылықты анықтау әдістемесі алынды. Оқушылар өздері үшін аса маңызды болып табылатын құндылықтарын берілген 18 түрлі құндылықтар ішінен рет-ретімен орналастыруы тиіс болды. Тестілеуге барлығы 283 оқушы қатысты. Қатысқан оқушылар көбінесе төменде келтірілген 5 құндылықты бірінші орынға жиі орналастырған:

Құндылықтар

Пайыздық көрсеткіштері

Денсаулық

55%

Нәтижелі өмір

20%

Белсенді іс-әрекетке толы өмір

15%

Адал және сенімді жақсы достардың көп болуы

5%

Материалдық жағынан қамтамасыз етілген тұрмыс

5%

 Қорытынды: сыналушылардың нәтижелері бойынша өмірде басшылыққа алатын құндылықтардың ішінде денсаулық алғашқы орында, яғни қатысушылар денсаулық және салауатты өмір салтының маңызын жете түсінеді. Өмірлерінің, болашақтарының нәтижелі және белсенді іс әрекетке толы болғанын қалайды.

 Тақырыбы: Сандарды қалай есте сақтауға болады?

          Мақсаты: оқушыларды ес, есте сақтау, оның ішінде сандарды есте сақтау тәсілдерімен таныстыру. Танымдық белсенділігін ұйымдастыру, заттар арасында ұқсастық байланыстар орнату қабілеттерін дамыту.

         Қажетті құралдар: ойынға қажетті түрлі кез-келген заттар.

         Ұйымдастыру кезеңі. Психолог: «Ағылшындар есте сақтаудың құпиясы – ассоцияцияларды пайдалану өнері дегенді ұнатады. Егер олар болса, есте сақтау да оңайға соғады. Егер болмаса, оларды ойлап тапқан жөн. Белгілі фотосуретші Брель айтқандай, осы ойыннан кейін, көзі түскен әрбір жерде цифрлар көрген. Теңіз толқыны, садақ, мұрт – бұл 3. Кеме, жылан, кенгуру – бұл 5... Енді осындай мысалдарды өздерің келтіріп көріңдер. 153 санын қалай есте сақтауға болады? Адамның бетін елестетуге болады 1- мұрын, 5 – ашылған ауыз, 3 – иек. Салынған адам бетін есіңе түсірсең, сандар да еске түседі».

         Сандарды есте сақтауды жақсартатын  бірнеше ойындар ойналады.

 

34

23

54

68

97

50

64

47

77

38

19

76

 5-6 сан жазылса – норма.

 Жарық, көңіл-күй, жұмыс, ауа райы, қанжар, кітап, машина, үй, әйнек, ағаш, қасқыр, көру. (6 сөз – норма).

 Денсаулық серігі

 Алкоголь және есірткіні қолданудың алдын алу

         Алкоголизм – бұл алкоголге деген патологиялық әуестенуден, психикалық іс-әрекеттің бұзылуынан, соматикалық және неврологиялық бұзылулармен, жұмыс қабілеттілігінің төмендеуінен, әлеуметтік байланыстарды жоғалтудан, тұлға деградациясынан көрінетін спирттік ішімдіктерді қолдану нәтижесінде пайда болған сырқат.

         Наркомания – бұл есірткілік заттар тізіміне ресми түрде енген заттарды ұлғаятын мөлшерде қолдануға деген патологиялық әуестіктен көрінетін сырқаттар тобы.

         Бұл сырқаттарға психикалық, физикалық тәуелділік, толеранттылықтың (әдеттену, үйрену) өсуі, ал қолданбаған кезде – абстинентті синдром (ломка) тән.

         Кез-келген психобелсенді заттарды қолдану психикалық іс-әрекет пен адамның физикалық қалпына күрделі бұзылулар әкеледі, ол өз кезегінде науқастың өзіне де, оның туған туыстарына, жалпы қоғамға зиян келтіреді.

 Зейін аударыңыз!

         Алкогольді қолдану тілегі туындағанда кез-келген жағдайда ойша  және шын келесі сұрақтарға жауап беріп көріңіз:

А) маған бұл (алкоголь) не үшін керек?

Б) алкоголді қолданғаннан мен не аламын?

В) менің алкогольді қолданғанымнан кім жеңеді және кім жеңіледі?

Г) өзім және менің отбасым бақытты болу үшін мен қандай мөлшерде алкоголь ішу керекпін?

Д) мен өзімді құрметтеймін бе?

Е) мен не үшін туғанмын?

Ж) менің алкогольді ішімдікті қолданғаным саналы әрекетке жатады ма?

 Ұсынылған есірткі немесе алкогольден бас тарту кезінде ең ыңғайлы жауапты таңдаңыз:

 «Рахмет, жоқ. Мен өз істеріме есеп беретіндей жағдайда болғым келеді».

«Рахмет, жоқ. Мен велосипед тепкелі жатырмын».

«Рахмет, жоқ. Мен ата-аналарыммен, мұғалімдермен кикілжіңге түскім келмейді».

«Рахмет, жоқ. Ішсем (есірткі қолдансам), өзімді билеу қабілетімнен айырыламын».

«Рахмет, жоқ. Маған алкогольдің (есірткінің) дәмі ұнамайды».

«Рахмет, жоқ. Ішімдік ішкен соң, тез шаршаймын».

«Рахмет, жоқ. Бұл менің стилімде емес».

«Рахмет, жоқ. Мен толғым келмейді (сыра – жоғарыкалориялы өнім)».

«Рахмет, жоқ. Мен спорттық жаттығуға баруым керек».

«Рахмет, жоқ. Басқа еш нәрсе ұсына алмайсың ба?».

 Есірткіні таратушы адамдардың әдеттегі сөзі:

 Факт: олардың барлығы сондай болса да, өз күштерін де, таланттарын да жоғалтқан.

 Факт: нашақорлар барлық өмір қызықтарынан еркін болады.

             Факт: тек бір рет қана бас тартуға болады – бірінші рет. Алайда адамдардың 99%-ы үшін ол соңғы болмайды.

 Факт: ол барлық өмірді күрделі мәселеге айналдырады.

 Факт: айырады, бірақ өмірмен бірге.

 Баланы мадақтау және жазалау» атты бастауыш сынып мұғалімдеріне арналған дөңгелек үстелдің өткізілуі бойынша анықтама

 

2010-2011 оқу жылы

          Мақсаты: мұғалімдерге баланың қиналған кезіндегі жан дүниесінің қалпын түсіндіру, қалай қолдау керектігі жайында кеңестер беру. Бойындағы қысымды түсіру тәсілімен таныстыру.

         Барлығы жеті бастауыш  мұғалімі қатысты.

         Кездесу М.Жұмабаевтің «Бала аурулы, зағып болса, баладан емес, тәрбиешіден; бала тар ойлы ақымақ болса, бала кінәлі емес, тәрбиеші кінәлі; бала сұлулықтан ләззат ала білмейтін мылқау жанды болса, бала айыпты емес, тәрбиеші жазалы» деген нақыл сөзімен басталды. Алдымен қатысушыларға баланы мадақтау мен жазалау туралы теориялық мәлімет берілді, яғни балаға қажетінше еркіндік беру, баланың еркіндігі мен сезімін, талпынысы мен талабын басуға жол бермеу керектігі жайында айтылды. Балаға үнемі таңдау еркіндігін беріп отырса, ол үнемі алға талпыныс жасайтыны, сол арқылы бала өзін-өзі тәрбиелеуге дағдыланып, әр жасаған қадамына деген жауапкершілік сезімін түсінетіні ескеріліп өтілді.

         Келесі кезекте түрлі жағдаяттар сипатталған карточкалармен жұмыс жүргізілді. Сипатталған жағдаяттарды шешу жолдарын мұғалімдер ұсынды. Кейін мұғалімдердің шыдамдылығын және әдептілігін анықтауға арналған тесттер алынды. Тест нәтижелері сол сәтте анықталып, мұғалімдер өздері жайында мәлімет алды.

         Соңында баланы күш қолданбай тәрбиелеу шыдам мен төзім, икемділік пен балаға тұлға ретінде құрметпен қараудан көрініс табатыны, күш қолдану еш нәтиже әкелмейтіні, баланы шыдамдылықпен тәрбиелеу баланың өз бойында шыдамдылық қасиеттерін қалыптастыратыны, сол арқылы жанындағыларды сыйлауға үйренетіндігі жөнінде ой қорытындыланды.

          Шешім: орта және жоғары буын мұғалімдеріне арналған кездесулер ұйымдастыру жоспарланды.    

 

Мектеп психологтары: Төлеубаева Ж.Б.

Букебаева М.Қ

Психологтің 4 сынып оқушыларына

МАБ сынақтар алдындағы кеңестер.

 

  • Сабақтар үшін орын дайында: үстелдің бетінен керегі жоқ заттарды алып тастап, қажетті құрал жабдықтарды, кітаптарды, тесттерді, дәптерлерді, қаламсаптарды қой;
  • Бөлменің ішіне сары немесе күлгін түстерді еңгіз. Олар ақыл-ойды белсендіреді. Ол үшін жай ғана суреттің бейнесі де жарасады;
  • Сабақтардың жоспарын құрастыр. Алдымен анықта: сен кімсің «үкі», әлде «бозторғайсың ба». Кейін осыған байланысты таңғы және кешкі сағаттарды көбірек пайдалаң. Әр күнге жоспар құрған кезде, «Бүгін мен нені оқуым керек», «Қандай бөлімдер және тақырыптар оқимын» сияқты нақты білу және анықтау керек;
  • Ең қиын немесе ең нашар білетін материалыңнан баста.  Бірақ, егер саған  өте қиын болса, саған  жеңіл немесе қызықты көрінетін материалдан бастауға да болады;
  • Сабақты оқу мен демалуды реттеңдер: 40 минут сабақ оқу, кейін 10 минут демалу. Демалу кезінде ыдысты жууға, гүлдерге су құйюға, суға түсуге немесе денені шынықтыруға болады;
  • Берілген пәндер бойынша өте көп тесттер мен тапсырмаларды  шығарыңдар. Өйткені осындай жаттығулар сендерді  тестік тапсырмалардың құрылымымен таныстырады;
  • Секундамерді қолыңда ұстап, жаттық. Тесттерді қанша уақытта жасағандарыңды есепте;
  • Емтихандарға дайындалу кезінде өзіңді жақсы тапсырғаныңызды көз алдына елестет;
  • «Тапсырманы орындай алмаймын», - деп ешқашан ойлама;
  •   Ең қиын сұрақтарды қайталау үшін емтихан алдында түнді емес, бір күнді қалдыр.   

                                                      Мектеп психологі : Ж.Б.Төлеубаева

Психологтің 4 сынып оқушыларын МАБ сынағы алдында

дайындау жөнінде

 ата-аналарға ұсынылатын  кеңестер.

 

  Балаларыңызға емтихандарға тиімді дайындалуда көмек көрсету үшін келесі кеңестерге назар аударыңыз:

v  Емтихандар алдында балаңызда қобалжуды көтермеңіздер. Бұл тестілеудің нәтижесінде теріс әсер етуі мүмкін. Өйткені бала өзінің жас ерекшеліктеріне байланысты өзінің эмоцияларын ұстай алмауы мүмкін;

v  Үйде дайындалу үшін балаңызға ыңғайлы жұмыс орнын жасаңыздар. Сіздің балаңыз дайындалған кезде, ешкім оған бөгет жасамасын;

v  Балаңызға дайындалу керек тақырыптарды күндерге бөліп, жоспарлаңыз;

v   Балаңызды емтихандарға дайындалу әдістемесімен таныстырыңыз. Пәндер бойынша тестік  тапсырмалардың әр түрлі нұсқаларын дайындаңыз да, балаңызды жаттықтырыңыз. Өйткені тестілеу балаңызға таныс ауызша мен жазбаша емтихандардан өзгеше;

v  Тестік тапсырмаларды орындаған кезде балаңызға уақытты дұрыс бөлуді үйретіңіздер. Егер балаңызда сағат болмаса, емтиханға барар алдында оған сағатты беріңіз;

v  Балаңызды мадақтап, олардың өзіне-өзі сенімін жоғарлатыңыз;

v  Балаңыздың емтихандарға дайындалудың күн тізбесін бақылаңыздар. Сонша ауыртпалық түсіртпеңіз;

v  Балаңыздың ішетін тамағына көңіл аударыңыз. Балық, ірімшік, жаңғақ, курага және т.с.с. бас  миының жұмысын белсендіреді;

v  Емтихан алдында балаңыз толымды демалу үшін жағымды жағдай жасаңыздар. Өйткені ол жақсы ұйықтап, демалу қажет;

v  Емтиханнан кейін балаңызды сынға алмаңыздар және оған ашу байқатпаңыз;

v  Есіңізде болсын: ең бастысы және негізгісі – балаңызда емтиханмен байланысты қобалжу деңгейін төмендету керек және оларға  дайындалу үшін қажетті жағдайлар туғызу қажет.

                                                                         Мектеп психологі : Ж.Б.Төлеубаева

 

Керемет (тамаша) мектеп

                         Педагогтарға арналған үлкен психологиялық ойын

 

Мақсаты: педагогикалық ұжымның әлеуметтік- психологиялық қатынасын зерттеу,   ұжымдағы әр адамның профессионалдық рөлін бақылау,   

Қажетті құралдар: Керемет мектептің (КМ) модельі- ватманға салынған бес бос терезесі бар мектептің суреті. Әр терезенің жанында номері бар. Әр терезенің астында хат жазатын орын болу керек (10-13 см).

-         КМ-тің «терезесінің» тақырыбы, тақтада немесе ватманда жазылған.

-         КМ-тің «терезесінің» номері жазылған бланкі, бланк екіге бөлінген (қосу ж/е азайту), жоғарғы бұрышына қарай- тақырыптың номері жазылған.

-         «Оркестр» жаттығуына карточкалар- әр карточкада аспаптардың аты жазылған. Кейбір аспаптар, мысалы скрипка, труба, гитара, бірнешеуі болуға болады. Ұлттық аспаптарды пайдаланған өте қызықты.

-         Қағаздар, фломастерлер ж/е инелер керек, «Жариялау» жаттығуы үшін.

-         Магнитофон, баяу музыка керек.

-         Болашақ машинасының (Машины времени) капитанының формасы (кепка, көзілдірік, перчатки).

Ойын өтілетін жерді безендіру: Ойын өтілетін орын екі бөлікке бөлінеді. Бір жерде орындықтар шеңбер бойынша қойылса, екінші жерде топтардың жұмыс жасауына арналған столдар, айнала орындықтар қойылған. Тақтада КМ-тің модельі ілінген, жанына стол қойылған. Столда желім, маркерлер ж/е таза қағаздар, ол қағаздар моделдегі терезенің мөлшерімен бірдей. Тақтада н/е КМ-тің моделінің жанына «терезенің» тақырыптары ілінген.

Ойын уақыты: 1 сағ.

Ойын барысы

Жүргізуші ойынға қатысатын пед.ұжымды шеңбер жасап тұрған орындықтарға жайғасуын сұрайды.

Жүргізуші: - Бүгін біздің Болашақ машинасы арқылы барлығымыз КЕРЕМЕТ МЕКТЕПКЕ, яғни біз армандаған мектепке баруға жағдай туындап отыр.                     Біз мақсатымызға жету үшін, Болашақ машинасына параметірімізді тура, дәл айтуымыз қажет. Біздің параметіріміз кәсіби рөлдер, яғни ұжыммен ойналатын ойындар.

Біздің мектепте: директор, оқу ісінің меңгерушілері, әлеуметтік педагог, психолог, дене шынықтыру мұғалімдері, жоғары сынып мұғалімдері және бастауыш сынып мұғалімдері бар ( профессионалды рөлдерді таныстырғанда, құрмет көрсетіп бастарын изейді).

Педагогтарға арналған сергіту сәті

1 жаттығу: «Шеңбер бойынша белгі беру»

Жүргізуші: - Өте сақ болыңыздар. Уақыт- бұл қозғалыс! Барлығымыз дайын болсақ, белгі беруді тосамыз. Барлық ойынға қатысушылар өздерінің оң қолдарын оң жақтағы көршісінің сол тізесіне қояды, сол қолын – сол жақтағы көршісінің оң тізесіне қояды. Кеме капитаны (мектеп директоры) жүру белгісін береді- әріптесінің аяғын шапалақтап. Белгі шеңбер бойынша айналып, капитанға қайтып келеді.

Міне біз Болашаққа түстік, енді бізге өзіміздің КЕРЕМЕТ МЕКТЕБІМІЗДІ құрастыруымыз керек. Ол үшін, ең алдымен Болашақ машина капитаны сенімді болу керек, яғни сіздер бір-бірлеріңізге сенімді командасыздар.

2 жаттығу: «Сәйкестік бойынша сапқа тұру»                                    

Жүргізуші: - Менің белгім бойынша сапқа тұрасыздар:

-         Мектептегі еңбек өтілімі бойынша жоғарыдан төменге дейін,

-         Жалпы педагогикалық өтілімі бойынша төменнен жоғарыға дейін,

-         Туған жылдарыңыз бойынша жоғарыдан төменге дейін,

-         Қаңтардан желтоқсанға дейінгі айлар бойынша,

-         Шаштарыңыздың түсіне байланысты (қарадан сарыға дейін),

Жүргізуші: Біз- командамыз! Біздің ұжымның жүрегі үпкен, ол жүрек қуана да қайғыра да алады. Ендеше, не үшін қуанып, қайғыратынымызды ажыратайық.

3 жаттығу: «Менің жүрегім ән айтады, егерде мектепте...», «Менің жүрегім қайғырады, егерде мектепте...»

Шеңбер бойынша әрбір ойынға қатысушы өзінің жүрегі не үшін қуанып, не үшін қайғыратынын аайтады. Біріншісі қуанышы туралы, екіншісі қайғыруы туралы, үшіншісі қуануы туралы... ары қарай жалғаса береді.

Жүргізуші: Мектеп өмірі қайнап жатыр. Біз сіздермен қазір КЕРЕМЕТ МЕКТЕПТІҢ болашағын жасауға саяхатқа шығамыз.

Сіздер  тақтадан Керемет мектептің моделін көріп отырсыздар, оның терезесі біз үшін ашық. Біз болашаққа қалай қол жеткізерімізді білмейміз, оған жету үшін бізге мына тапсырмалар көмек береді. Ватманда әр «терезенің» тақырыбы жазылған. Алдымен ойланып алыңыздар, сосын  қолдарыңыздағы бланктың оң жағына сізді- не қуантатынын, сол жағына сізді- не ренжітетінін жазасыз. Бланктерді әрбір «терезенің» тақырыбына сай толтырасыздар.

«Терезе»- тақырыбы.   Пед. Тренингтің талдау сұрақтары:

  1. Ұжымдағы психологиялық қарым-қатынас.
  2. Мұғалімнің кәсіби өсуіне қажетті жағдайлар, мұғалімге кәсіби және әдістемелік көмек берудің нәтижелігі.
  3. Ата-ана, отбасының мектеп жүйесіндегі орны..
  4. Сіздің жұмысыңыздың тиімді ұйымдастырылуы және оның оқушы денсаулығына тигізер әсері.
  5. Ұжымдағы қалыптасқан дәстүрлердің денсаулықты сақтау педагогикасы принциптерін жүзеге асырудағы маңызы..

Ұжым тақырыптарға байланысты 5 топқа бөлінеді. Әр топ өздерінің тақырыбы бойынша 15 минут ішінде анализ жасап, дайындайды. ( Музыка қосылып тұрады). Топтардың эксперті шығып оқиды, оны КЕРЕМЕТ МЕКТЕП моделінің ішіндегі сәйкес «терезеге» жабыстырады. Әр топ қорғап болған соң, ұжым өз ойларын білдіруге болады.

Жүргізуші: Біздің қол созған КЕРЕМЕТ МЕКТЕБІМІЗ, болашағымыз белгілі болды. Ал оған жету үшін кім күшін салады екен? Ендеше, барлығымыз бір-бірімізге көңіл аударайық.

Жүргізуші: Мектепте әр түрлі кадрлар жұмыс істейді.  Өз лауазымдарыңызға қарай топқа бөлінесіздер: әкімшілік, бастауыш және жоғары сынып мұғалімдері, профсоюз, әлеуметтік педагог және мектеп психологі. Керемет мектеп үшін әр топ өзінің міндетін, тағы не істей алатынын жазсын. 10 минуттан кейін әр топ  өз міндетін оқып, қағазды сәйкес «терезеге» бірнешеу етіп жабыстыруы керек.

Жүргізуші: - Сонымен, біз біріге отырып, КЕРЕМЕТ МЕКТЕПКЕ қол жеткізу үшін біраз тапсырмаларды шешіп тастадық. Енді, сіздердің құрметтеріңізге үлкен музыка ойналады.

5 жаттығу «Оркестр». Сіздер музыкалық аспаптың аты жазылған карточканы аласыздар, сол аспаптың әуенінде ойнап, 5 этаптан өтесіздер.

1 этап. Әрқайсыңыз денеңіздің мүшесін немесе дауысыңызды пайдалана отырып, «Ұстазым» әнінің әуеніне саласыз.

2 этап. Ойыншылар екі адамнан бөлініп, осы әуенді дуэтте ойнайсыздар.

3 этап. Ойыншылар екі топқа бөлініп, осы әуенді қайталайсыздар.

4 этап. Барлық ұжым-бұл оркестр. Мектеп директоры – дирижер. Оркестрды басқарып, осы әуенді ойнату керек.

5 этап.  Рефлекция (талдау, пікірлесу, тілек білдіру).

 мектеп психологі:Ж.Б.Төлеубаева

 

 

Жетістікке бағыттау тренингі

 

     Мақсаты: «МЕН» деген ұғымның жағымды бейнесін құру, көңіл- күйді көтеру, өз-өзіне деген сенімін күшейту, оптимистік сезімді қоңдыру, эмоциялық күйзелісін түсіру, жетістікке бағдарлау.

Жүргізілу уақыты – 1 сағат

     Үш бөлімнен тұрады:

1.     Танысу, күйзелісін түсіру (жаттығулар – «Есімдер», «Жетістік қаланың тұрғындары»).

2.     Жетістікке бағдарлау («Жетістік» қаласындағы жаңбыр, «Жетістік» қаласындағы атомдар мен     молекулалар, «Жетістік» қаласындағы пікірталастар, «Жетістік» қаласындағы «Ааааа және Иииии» көңілді жаттығулары.)

3.     Қорытынды   («Сілкіп тастау» ойыны, «Баспалдақ» ойыны)

І Танысу:

«Есімдер» жатығуы

     Мақсаты: тренинг қатысушыларды бір-бірімен таныстыру, жағымды қарым-қатынастықты туғызу.

    Уақыты: 5 мин

    Нұсқау: Қатысушылар өз есімдерін айтады және өзін бейнелейтін 3 сын есім айтады.

    Талдау: Сендерге жаттығу ұнады ма? Не қиындық келтірді? Не сезіндіңдер?

(Тақтадағы баспалдаққа қазіргі сендердің көңіл-күйлеріңді қай дәрежеде екенін белгілеңіздер.)

      Кіріспе сөз

    «Сәлеметсіз бе! Біз барлығымыз осы өмірде жетістікке жетуді қалаймыз. Сендердің түсініктеріңіз бойынша жетістік дегеніміз не және оған қалай жетуге болады екен? (қатысушылардың пікірлері), осы сұраққа жауап беру үшін мен сендерге барлық бөгеттерден өтіп «Жетістік» мемлекетінде болуы ұсынамын. Барлықтарының бір-бірінің қолдарын ұстап көздеріңді жабуды сұраймын, менің белгім бойынша, біз бәріміз «Жетістік» деген құпия қаласында боламыз (ән ойналады). Біз бәріміз осы қаланың тұрғындарымыз.

    Әрбір күн – таңертеңнен басталады. Біз ойнауға тиіспіз. Бұл үшін мен келесіні ұсынамын – мен сендерге көрсетемін, - ашл сендер менің артымнан қайталайсыңдар «көбелек» жаттығуы».

                                                       Таңертең көбелек оянды, тартылды,

                                                          Қанаттарын бұлғады, терең тыныс алды,

                                                          Азғана айналып, барлығына күліп,

                                                          Қайта гүліне оралды.

 дай дәстүрдің бірі ол қаланың негізгі алаңында үлкен сағаттардың орналасуы.

 «Жетістік қаланың тұрғындары» жаттығу (5 мин.)

     Мақсаты: эмоциялық күйзелістерін түсіру, топта еркін ахуалды туғызу, топтағы қарым-қатынасты жақсарту.

     Уақыты: 3 минут

     Нұсқау:    Біздің «Жетістік» қаламызда да сондай сағат орналасқан. Сол сағаттың қоңырауы соғылғанына байланысты «Жетістік» қаланың қызық дәстүрі бар. Сол дәстүрді орындауға тырысайық.

Қоңырау бір рет соққанда – барлық тұрғындар келесідей амандасады:

-         бір-бірінің алақанын сипайды, ал егер қоңырау –

-         екі рет соқса – арқалармен бір-бірінің арақаларын сипа бастайды,

-         үш рет соғылса тізелерді қосып «тізелермен амандасады».

    Жаттығуларды орындаған кезде балалар шашылып, еркін жүреді. Содан кейін – белгі беріледі, жаттығулар аяқталады.

    Талдау: Сендерге жаттығу ұнады ма? Не қиындық келтірді? Не сезіндіңдер? Жаттығудан кейін қандай сезімдесіңдер?

 

 

1 сынып оқушыларының мектепке икемделу үрдісі бойынша психологиялық қызмет анықтамасы