Сенім телефоны
Білім бөлімінің басты бетіне қайту
Азаматтарды жеке қабылдау кестесі:
Логопед пен психологтың кеңестері

Бала неге өтірік айтады?

Психологтан кеңес

         Неге бала бізге өтірік айтады? Көбіне өзін бізден қорғап қалу үшін. Бірақ бала өтірік айту арқылы белгілі бір адамнан ғана қорғанып қалмайды (ата-анасының, достарынан, т.б.), ол сол арқылы өмірдің өзінен де қорғанады. Өйткені «өтірік айту» деген тек алдау ғана емес, сонымен бірге, ойлап шығару, қиялдау деген сөз. Ең алдымен, сізге балаңыздың неліктен шындықтың орнына өтірікті таңдайтынын талдауыңыз қажет, содан соң өтірік айтуға не себеп болғанын түсінуге тырысыңыз. Төменде баланың неліктен өтірік айта бастайтындығы туралы бірнеше уәждер келтірілген;

1. Өтірік бала өмірін жеңілдететін амал болып табылады. Әсіресе, ата-анасы оған үнемі «болмайды» деп шек қойып отырса;

2. Өтірік баланың жан дүниесі туралы хабар береді: оны не мазасыздындырады, не қинайды, не нәрсе қатты үрейлендіреді, мүмкін, шешімін қажет ететін мәселелер бар шығар;

3. Стресстік жағдайлардан қашады;

4. Егер сіз балаңыз бүлдірген «түймедей нәрсені түйедей» етіп көрсетуге тырыссаңыз, балаңыз сізге келесіде тағы да өтірік айтуға мәжбүр болады;

5. Өтірік айту арқылы бала жазаланудан қашады. Ойланып көріңіз, балаға қоятын талаптарыңыз өте қатты емес пе, қойған талаптарыңыз оның қабілеті мен мүмкіндіктеріне сәйкес келе ме? Сіз үнемі оған ақыл-өсиет, уағыз айтып, намысына тимейсіз бе? Жазалау алдында баланың қорқынышы бар ма?

6. Егер ата-анасы баласына жеткілікті түрде көңіл бөлмесе, бала өтірік айта бастайды. Ата-анасының назарын қалай болса да өзіне аудару үшін ол түрлі әрекеттерге барады.

7. балалар біреуге күлкі болудан қашып, өтірік айтады (абайсызда жүгіріп келе жатып, шалшық суға құласа, т.б.);

8. Өте жақсы болып көрінуге тырысады (мақтаншақ); Өтірік-қулықтың бір әдісі. Есейген сайын бала өтірікті нәзік түрде айтуды үйреніп, әдетке айналдырып алады, алдымен байқаусызда, ал кейін саналы түрде. Сондықтан мұндай жолға түспесін десеңіз, ертеден балаңызды өз сөзі үшін жауап беретіндей етіп тәрбиелеңіз.

Баланың өтірігінің алдын алуға бола ма?

-         Отбасында өтірік айтудың қажеті жоқ жағдайларды қалыптастырыңыз.

Егер бала ата-анасына өзінің құпияларын сеніп айта алатынын білсе, оның әрекеттері талқыланып, дұрыс деп қарастырылса, ал жазалану тәрбиелеу әдісі ретінде қолданылмаса, онда өтірік айтудың себебі ешқашан туындамауы мүмкін. Өтірігінің бетін ашып, жазаламас бұрын ең алдымен балаңызды өтірік айтуға қандай себеп итермелегенін анықтап алыңыз. Бала жасаған әрекеті өзін жаман адам етіп көрсететінін сезінбеуі керек. Жаман әрекет болады, бірақ жаман адам болмайды! Ешқашан «жақсы көремін», «жақсы көрмеймін» деген сөздерді әдейі қолдануға болмайды. «Кет ары, мен сені осындай қылығың үшін жақсы көрмеймін!», әрине, келесі жолы балаңыз өзін сіздің алдыңызда жақсы көрсету үшін одан ары өтірікті әсірелеп айтатын болады. Балаңыздың өтірік айтқанын қаламайсыз ба? Онда өзіңізде өтірік айтпаңыз! әр сөзіңізге, әрекетіңізге абай болыңыз!

Егер ата-аналар балаларын адалдыққа үйретеміз десе:

-         Айтқан сөзде тұру керек. Қандай да бір жағдайда уәдеңізді орындай алмасаңыз, балаңызға не себепті орындай алмағаныңызды түсіндіріп, кешірім сұраңыз.

-         Егер балаңызға өзіңіз өтірік айтып, қойған болсаңыз, мойындап, не себепті өтірік айтқаныңызды түсіндіріңіз.

-         Бала шындығын айтқанда қолпаштап отырыңыз, әсіресе айтуына қиын болған сәттерде.

-         Балаңызға көп талап қоймаңыз және одан қабілетінен тыс көп нәрселерді күтпеңіз. Есіңізде сақтаңыз: талап көп және қатаң болған сайын, бала жазаланудан қашу үшін өтірікті қорғану әдісі ретінде көп қолданады.

-         Өтірік айтса да, балаңызды жақсы көретіңізді, оның жаман бала еместігін үнемі жиі айтып отырыңыз. өтірікті түбімен жою, құрту мүмкін емес. Тек жай ғана балаға «жақсы» деген немесе, «жаман» деген немене екенің түсіндіру қажет. Мұндай жағдайда ата-ананың өз өмірінен келтірілген мысалдары маңызды. Сондықтан біреу хабарласқанда телефоннан балаға «мамам үйде жоқ» деп айта салшы» демес бұрын, соңы қалай болатынын ойлаңыз.

-         Бұл тақырыпта балаңызбен жиі әңгімелесіңіз. Өзіңіз туралы, ата-анаңыз туралы қызықты әңгімелерді көп айтып беріңіз, арасында сұрақтар қойып отырыңыз.

 

 

Тәрбиешілерге арналған психологиялық тренинг

Мақсаты: Тәрбиешілер арасында қарым-қатынасты нығайту, жағымсыз көңіл-күйден арылу, күш-қуат жинау, өзін-өзі тану, құрметтеу, өзін еркін сезінуге көмектесу.

Жоспары:

1.     Амандасу, «Сиқырлы-Шляпа» жаттығуы.

2.     Тәрбиешілердің баяндамасы.

3.     «Алма мен құрт» жаттығуы.

4.     «Көлеңке» жаттығуы.

5.     «Үміт» жаттығуы.

Ұйымдастыру: 1. Амандасу. «Сиқырлы шляпа».

  Ортада шеңбер құру.

Мақсаты: Жаттығу тәрбиешілердің бір-біріне комплимент айтуы, сәлемдесуі.

Шарты: Әуен ойнап тұрады, қолымыздағы шляпаны бір-бірімізге беріп тұрамыз, музыка тоқтаған кезде кімнің қолында шляпа қалады, сол адам осы шеңберде тұрған келесі адамға (аты-жөнін) айтып комплимент айтуы керек. Комплимен алған адам рахметін айтып, жаттығу ары қарай жалғасады.

   Соңында, комплимент айту оңайға түсті ме, осы комплименттерді қабылдау сіздерге қалай болды, пікір айту.

 

  

3. «Алма мен құрт» жаттығуы.

Орындыққа жайғасып отырыңыздар, көздеріңізді жұмып, көз алдарыңызға бір сәтке өздеріңізді алмамын деп елестетіңіз.

Сіз алмасыз, піскен, әдемі, шырынды хош иісті алмасыз. Алма ағашында пісіп тұрсыз. Сізді көрген кезде қызыға тамсана қарайды. Кенеттен сізге қарай құрт жорғалап келеді. Сізге «Мен сени жимін» дейді.

Көздеріңізді ашып, жауаптарыңызды қағазға жазыңыз.

4. «Көлеңке» жаттығуы.

Жупқа бөлініп, кезекпен ортаға шығу. Бірінің артына тұрып, алдындағы адамның қимылын қайталай отырып не айтқысы келіп тұрғанын айтып көру.

Жаттығуды 3-4 жұппен жасауға болады.

5.  «Үміт» жаттығуы.

Мақсаты: Алдағы жылда күтілетін нәтижелерін анықтау.

Шарты: Құрметті тәрбиешілер, алдарыңыздағы түсті қағаздан қиылған аяқ кескініне өздеріңіздің алдағы жылға қойған мақсаттарыңызбен үміттеріңізді жазып суретте көрсетілген жолға, дауыстап оқып жабыстырып қойыңыздар.

Жазылған үміт, тілектеріңіз осы ақ жолмен орындалуына тілектеспін!

Біз, барлығымыз бүгін жақсы көңіл күймен жаттығуларды орындадық. Тренингтің айақталу сәтінде, сіздерден сол қолдарыңызда күлімсіреу оң қолыңызда бақыт деп елестетіп, ал олар бізден кетіп қалмас үшін оларды қатты-қатты қысуымыз керек.

Назарларыңызға рахмет!

 

                                  

Дыбыстарды түзетуде ата-ананың рөлі


Ата – аналардан өз балалары туралы жиі естілетін әңгіме. Ал «аузына су толтырып алу» қайдан шығады? Бала тілінің уақтылы даму қалай көмектесе аламыз? Неге көңіл аударған жөн?

- Қарай көр, көршінің қызы Аружан ап-анық сөйлеп, тура сайрап тұр өзі, тіпті тоқтата да алмайсың! Ал біздікі ше, екеуі жасты болса да, аузына су жұтқандай түк айтпайды!                                                                             

«Ауызға су толтыру» артикуляциялық аппараттың құрылымының бұзылу нәтижесінен   болуы мүмкін: тістің дамуының ауытқуы, үстіңгі жақ тістерінің астыңғы жақ тісерімен сәйкес орналаспауынан және т.б. Бұндай жайтты болдырмау үшін ауыз қуысы жүйесінің дұрыс дамуына мән беріп, тіс дәрігері кеңесіне уақытылы жүгініп отырған жөн. Сондай – ақ дыбыстарды дұрыс айтпау, артикуляциялық аппараттың бұлшық ет тонусының дұрыс дамымауы салдарынан болуы мүмкін. Бұл кезде логопедтің және психоневрологтың кеңесіне жүгінген абзал.

    Бала тілі еліктеу арқылы қалыптасады. Сондықтан ересектер өз сөйлеу мәнеріне көңіл бөлгені өте маңызды, сөйлегенде асықпай, дыбыстар мен сөздерді анық және дұрыс айтқан жөн.

  Ата – аналар көңіл бөлетін тағы бір мәселе, баламен сөйлескенде сөздерді бұрмалап, күнделікті қолданатын сөздер орнына түрлі дыбыс жиынтықтарын қолдануға болмайды. («бибика», «ляля», «ням-ням» т.б.) Бұл жайт бала тілінің уақтылы, сөздіктің дамуына кедергі жасайды.

   Балаға үйде кітап, ертегі (әңгіме) оқығанда, суреттер қарағанда, мәтін мазмұны бойынша сұрақтарға жауап беруін, ертегі (әңгіме) мазмұнын айтып беруін, суретте не бейнеленгенін баяндап беруін талап етіңіз. Егер бала қателесір жатса, оны түзетуге асықпаңыз, бала ойын әбден тыңдап алған соң, қате жерлерін түзетуге болады.

  Жанұяда бала үлкендермен әңгімелескенде тек жаңа нәрселерді біліп қана қаймай, өз сөздік қорын байытып,  сөйлемдерді дұрыс құрастырып, өз ойын ашық айта алатын жағдай туғызу керек.                                  

Құрметті Ата-аналар!

Үй тапсырмасын орындауда бірқатар шарттарды орындау керек:

        Сіздің балаңыз сау, тамағы тоқ тыныш күйде болған да ғана үй тапсырмасын орындауға кірісу керек.

        Дыбыстарды дұрыс анық  айту және түсінікті сөйлеудің бала үшін қандай жағымды жақтары бар екенін балаға түсіндіру.

        Үй тапсырмалары логопедтің нұсқаулығы бойынша  жүйелі түрде орындалу тиіст

        Балада тапсырманы орындау үшін міндетті түрде кішігірім айнамен  (тапсырманы  орындау кезінде балада өзін-өзі бақылауға арналған) артикуляциялық жаттығуларды  орындау үшін қажет қағаз сүлгімен, түрлі-түсті қарандаштармен жабдықталған  орын болу керек.

        Тапсырманы  баланың өзі орындау тиіс, ал ата-ана тек орындалу дұрыстығын  бақылайды және керек кезінде түзетеді.

        Егер бала тапсырманы орындау кезінде шаршап қалса, оған міндетті түрде дем алуға мүмкіндік беру керек. Егер балаңыздың дәл осы уақытта  тапсырманы орындауға құлшынысы болмаса,  онда оны басқа уақытқа алмастыру керек, бірақ міндетті түрде сол күні орындалу қажет.

        Егер бала тапсырманы орындай алмаса, ешқашан ұрыспаңыз, керісінше мақтап өз күшіне сенімділігін және бұрын алған дағдыларды  жоғалтпау мүмкіндігін иелену үшін  алдыңғы тапсырмаларды  орындауға кірісіңіз.

        Баланы жиі мақтап отырыңыз, оның өз күшіне сенімділігін қалыптастырыңыз, жетістікке жету жағдайын ұйымдастырыңыз.